ప్రపంచవ్యాప్తంగా మధుమేహం (డయాబెటిస్‌) ప్రజారోగ్యానికి పెను సవాలుగా మారుతోంది. మారుతున్న జీవనశైలి, శారీరక శ్రమ తగ్గడం, అనారోగ్యకరమైన ఆహారపు అలవాట్లు, అధిక బరువు వంటి అంశాలతో టైప్‌–2 మధుమేహం ముప్పు పెరుగుతోంది. అయితే వ్యాధిని ముందుగానే గుర్తించడం, వైద్యుల సూచనల ప్రకారం చికిత్స తీసుకోవడం, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని అలవర్చుకోవడం ద్వారా మధుమేహాన్ని సమర్థంగా నియంత్రించవచ్చు. ఈ నేపథ్యంలో నవంబరు 14న నిర్వహించే ప్రపంచ మధుమేహ దినోత్సవం ప్రజల్లో అవగాహన పెంపొందించేందుకు ఒక ముఖ్యమైన సందర్భంగా నిలుస్తోంది.
(నవంబరు 14 ప్రపంచ మధుమేహ దినోత్సవం)
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యూహెచ్‌ఓ), అంతర్జాతీయ మధుమేహ సమాఖ్య (ఐడీఎఫ్‌) ప్రకటించిన 2026–27 ప్రపంచ మధుమేహ దినోత్సవ ప్రచార ఇతివృత్తం “Early Action on Diabetes” (మధుమేహంపై ముందస్తు చర్యలు). వ్యాధిని ముందుగానే గుర్తించడం, ప్రమాదాన్ని తగ్గించడం, సకాలంలో వైద్య సేవలు అందించడం ఈ ప్రచార ప్రధాన లక్ష్యం. మధుమేహం ఉందని తెలిసిన తర్వాతే చికిత్స గురించి ఆలోచించడం కాకుండా, దాని లక్షణాలను ముందుగానే గుర్తించి పరీక్షలు చేయించుకోవాలని ఈ థీమ్‌ సూచిస్తోంది. అంతర్జాతీయ మధుమేహ సమాఖ్య సమాచారం ప్రకారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 50 కోట్ల మందికి పైగా ప్రజలు మధుమేహంతో జీవిస్తున్నారు. వీరిలో చాలామందికి వ్యాధి ఉన్న విషయం తెలియకపోవడం ఆందోళన కలిగించే అంశం. సకాలంలో గుర్తించకపోతే గుండె జబ్బులు, మూత్రపిండాల సమస్యలు, కంటి చూపు దెబ్బతినడం, నరాల సమస్యలు వంటి తీవ్రమైన అనారోగ్య సమస్యలు తలెత్తవచ్చు.
మధుమేహం అంటే ఏమిటి?
మన శరీరానికి శక్తి అందించడంలో గ్లూకోజ్‌ (రక్తంలోని చక్కెర) కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. మనం తీసుకునే ఆహారం జీర్ణమైన తర్వాత గ్లూకోజ్‌ రక్తంలోకి చేరుతుంది. ఈ గ్లూకోజ్‌ కణాల్లోకి ప్రవేశించి శక్తిగా వినియోగం కావడానికి క్లోమగ్రంథి ఉత్పత్తి చేసే ఇన్సులిన్‌ అనే హార్మోన్‌ అవసరం. శరీరంలో ఇన్సులిన్‌ తగినంతగా ఉత్పత్తి కాకపోయినా, ఉత్పత్తి అయిన ఇన్సులిన్‌ను శరీరం సరిగా వినియోగించుకోలేకపోయినా రక్తంలో చక్కెర స్థాయులు పెరుగుతాయి. ఈ పరిస్థితినే మధుమేహం అంటారు. రక్తంలో చక్కెర స్థాయులు దీర్ఘకాలం నియంత్రణలో లేకపోతే శరీరంలోని వివిధ అవయవాలు దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది.
మధుమేహంలో ప్రధాన రకాలు
టైప్‌–1 మధుమేహం: శరీర రోగనిరోధక వ్యవస్థ పొరపాటున ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి చేసే కణాలను దెబ్బతీయడం వల్ల ఈ వ్యాధి వస్తుంది. పిల్లలు, యువతలో ఎక్కువగా కనిపించినప్పటికీ ఏ వయసులోనైనా రావచ్చు. దీనిని జీవనశైలి మార్పులతో నివారించలేం. బాధితులకు ఇన్సులిన్‌ చికిత్స తప్పనిసరి.
టైప్‌–2 మధుమేహం: శరీరం ఇన్సులిన్‌ను సమర్థంగా వినియోగించుకోలేకపోవడం, క్రమంగా అవసరమైనంత ఇన్సులిన్‌ ఉత్పత్తి కాకపోవడం వల్ల ఇది ఏర్పడుతుంది. అధిక బరువు, శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, కుటుంబంలో మధుమేహ చరిత్ర, వయసు పెరగడం వంటి అంశాలు ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి. జీవనశైలిలో మార్పులతో ఈ రకం మధుమేహాన్ని చాలా సందర్భాల్లో నివారించవచ్చు లేదా ఆలస్యం చేయవచ్చు.
గర్భధారణలో: గర్భధారణ సమయంలో రక్తంలో చక్కెర స్థాయులు పెరగడాన్ని గర్భధారణ మధుమేహం అంటారు. దీనిని వైద్యుల పర్యవేక్షణలో గుర్తించి నియంత్రించాలి. ఈ సమయంలో మధుమేహం వచ్చిన మహిళలకు, వారి పిల్లలకు భవిష్యత్తులో టైప్‌–2 మధుమేహం వచ్చే ప్రమాదం పెరగవచ్చు.
మధుమేహం లక్షణాలు ఏమిటి?
మధుమేహం వచ్చినప్పుడు కొన్ని సాధారణ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే టైప్‌–2 మధుమేహం ఉన్నవారిలో చాలాకాలం వరకు ఎలాంటి స్పష్టమైన లక్షణాలు కనిపించకపోవచ్చు.
• తరచూ దాహం వేయడం.
• పదేపదే మూత్ర విసర్జనకు వెళ్లడం, ముఖ్యంగా రాత్రివేళల్లో.
• ఎక్కువగా ఆకలి వేయడం.
• తగిన కారణం లేకుండా బరువు తగ్గడం.
• నీరసం, అలసట ఎక్కువగా ఉండడం.
• చూపు మసకబారడం.
• గాయాలు మానడానికి ఎక్కువ సమయం పట్టడం.
• కొందరిలో చేతులు, కాళ్లలో తిమ్మిర్లు లేదా మంటలు రావడం.
ఈ లక్షణాలు కనిపించినంత మాత్రాన మధుమేహం ఉన్నట్లు నిర్ధారించలేం. అదే విధంగా లక్షణాలు లేవని వ్యాధి లేదని భావించకూడదు. అనుమానం ఉన్నప్పుడు వైద్యులను సంప్రదించి రక్తపరీక్షలు చేయించుకోవాలి. టైప్‌–1 మధుమేహ లక్షణాలు వేగంగా తీవ్రమవవచ్చు. వాంతులు, కడుపునొప్పి, వేగంగా లేదా లోతుగా శ్వాస తీసుకోవడం, తీవ్రమైన నీరసం వంటి లక్షణాలు ఉంటే తక్షణమే అత్యవసర వైద్య సహాయం పొందాలి.
ముందస్తు జాగ్రత్తలు
టైప్‌–1 మధుమేహాన్ని ప్రస్తుతం నివారించే నిర్ధారిత మార్గం లేదు. అయితే టైప్‌–2 మధుమేహం వచ్చే ప్రమాదాన్ని తగ్గించడానికి కొన్ని జాగ్రత్తలు ఎంతో ఉపయోగపడతాయి.
సమతుల ఆహారం: రోజువారీ ఆహారంలో ఆకుకూరలు, కూరగాయలు, పప్పుధాన్యాలు, సంపూర్ణ ధాన్యాలు, పీచుపదార్థాలు ఉండేలా చూసుకోవాలి. తగిన మోతాదులో పండ్లు తీసుకోవాలి. చక్కెర కలిపిన పానీయాలు, అధికంగా తీపి పదార్థాలు, అతిగా శుద్ధి చేసిన పిండి పదార్థాలు, అధిక కొవ్వు కలిగిన ఆహారాన్ని పరిమితం చేయాలి.
శారీరక శ్రమ పెంచుకోవాలి: పెద్దలు వారానికి కనీసం 150 నిమిషాల పాటు నడక, సైక్లింగ్‌ వంటి మధ్యస్థాయి శారీరక వ్యాయామం చేయడం మంచిది. తమ ఆరోగ్య పరిస్థితికి అనుగుణంగా వ్యాయామాన్ని ఎంచుకోవాలి. ఎక్కువసేపు ఒకేచోట కూర్చోకుండా మధ్యమధ్యలో లేచి కదలాలి.
బరువును నియంత్రించుకోవాలి: అధిక బరువు ఉన్నవారు వైద్యులు లేదా పోషకాహార నిపుణుల సూచనతో క్రమంగా బరువు తగ్గేందుకు ప్రయత్నించాలి. ఆకస్మికంగా బరువు తగ్గించే పద్ధతులు, పోషకాహార లోపం కలిగించే ఆహార నియమాలకు దూరంగా ఉండాలి.
క్రమం తప్పకుండా పరీక్షలు చేయించుకోవాలి: కుటుంబంలో మధుమేహ చరిత్ర ఉన్నవారు, అధిక బరువు ఉన్నవారు, శారీరక శ్రమ తక్కువగా చేసేవారు, గతంలో గర్భధారణ మధుమేహం వచ్చినవారు వైద్యుల సలహాతో రక్తంలో చక్కెర పరీక్షలు చేయించుకోవాలి. వయసు, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు, వ్యక్తిగత ప్రమాద కారకాల ఆధారంగా పరీక్షల సమయాన్ని వైద్యులు నిర్ణయిస్తారు.
పొగాకు, మద్యపానానికి దూరంగా ఉండాలి: పొగాకు వినియోగం గుండె, రక్తనాళాల సమస్యల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది. మద్యపానం విషయంలోనూ జాగ్రత్తగా ఉండాలి. ఇప్పటికే మధుమేహం ఉన్నవారు మందులు, ఆహారం, రక్తంలో చక్కెర స్థాయులపై మద్యం చూపే ప్రభావం గురించి వైద్యుల సలహా తీసుకోవాలి.
తగినంత నిద్ర, ఒత్తిడి నియంత్రణ: క్రమబద్ధమైన నిద్ర, విశ్రాంతి, నడక, యోగా వంటి అలవాట్లు ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలికి తోడ్పడతాయి. ఇవి వైద్య చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయం కాకపోయినా, మొత్తం ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడంలో సహాయపడతాయి.
నిర్ధారణ ఎలా చేస్తారు?
మధుమేహాన్ని నిర్ధారించడానికి రక్తంలో గ్లూకోజ్‌ స్థాయులను కొలుస్తారు. సాధారణంగా వైద్యులు ఈ పరీక్షలను సూచిస్తారు.
• ఉపవాస రక్త గ్లూకోజ్‌ పరీక్ష: రాత్రంతా ఉపవాసం తర్వాత రక్తంలో చక్కెర స్థాయిని కొలుస్తారు.
• హెచ్‌బీఏ1సీ (HbA1c) పరీక్ష: గత రెండు నుంచి మూడు నెలల సగటు రక్త చక్కెర స్థాయుల గురించి అంచనా ఇస్తుంది.
• ఓరల్‌ గ్లూకోజ్‌ టాలరెన్స్‌ పరీక్ష: నిర్ణీత గ్లూకోజ్‌ ద్రావణం తీసుకున్న తర్వాత శరీరం చక్కెరను ఎలా వినియోగిస్తుందో పరిశీలిస్తారు.
• యాదృచ్ఛిక రక్త గ్లూకోజ్‌ పరీక్ష: రోజులో ఏ సమయంలోనైనా రక్తంలో చక్కెర స్థాయిని పరీక్షిస్తారు. కొన్ని పరిస్థితుల్లో లక్షణాలతో కలిపి నిర్ధారణకు ఉపయోగిస్తారు.
సాధారణంగా ఉపవాస రక్త గ్లూకోజ్‌ 126 మి.గ్రా./డె.లీ. లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉండటం, హెచ్‌బీఏ1సీ 6.5 శాతం లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉండటం మధుమేహ నిర్ధారణకు ఉపయోగించే ప్రమాణాలు. అయితే పరీక్షల ఫలితాలను వైద్యులు అంచనా వేయాలి. స్పష్టమైన లక్షణాలు లేని సందర్భాల్లో సాధారణంగా మరో పరీక్షతో నిర్ధారణ అవసరమవుతుంది.
మధుమేహానికి చికిత్సలు
మధుమేహానికి చికిత్స వ్యాధి రకం, రక్తంలో చక్కెర స్థాయులు, వయసు, ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలను బట్టి మారుతుంది. చికిత్స లక్ష్యం రక్తంలో చక్కెరను నియంత్రించడంతో పాటు గుండె, మూత్రపిండాలు, కళ్లు, నరాలకు కలిగే నష్టాన్ని నివారించడం.
ఆహార నియంత్రణ, వ్యాయామం: వైద్యులు లేదా పోషకాహార నిపుణుల సూచనల మేరకు ఆహార ప్రణాళికను రూపొందించుకోవాలి. క్రమం తప్పకుండా వ్యాయామం చేయాలి. భోజన సమయాలు, మందుల వినియోగం, శారీరక శ్రమ మధ్య సమతుల్యత పాటించాలి.
మందుల వినియోగం: టైప్‌–2 మధుమేహం ఉన్నవారికి అవసరాన్ని బట్టి వైద్యులు నోటి ద్వారా తీసుకునే మందులు లేదా ఇంజెక్షన్లను సూచిస్తారు. టైప్‌–1 మధుమేహం ఉన్నవారికి ఇన్సులిన్‌ తప్పనిసరి. వైద్యుల సలహా లేకుండా మందుల మోతాదును మార్చడం, మందులను నిలిపివేయడం ప్రమాదకరం.
రక్తంలో చక్కెర పర్యవేక్షణ: వైద్యుల సూచన మేరకు గ్లూకోజ్‌ పరీక్షలు చేయించుకోవాలి. కొందరికి ఇంట్లో గ్లూకోమీటర్‌ లేదా నిరంతర గ్లూకోజ్‌ పర్యవేక్షణ పరికరాలు అవసరమవుతాయి. ఫలితాల ఆధారంగా చికిత్సలో మార్పులు చేయడానికి వైద్యులను సంప్రదించాలి.
ఇతర ఆరోగ్య పరీక్షలు: రక్తపోటు, కొలెస్ట్రాల్‌, మూత్రపిండాల పనితీరు, కంటి రెటీనా, పాదాల ఆరోగ్యాన్ని క్రమం తప్పకుండా పరీక్షించుకోవాలి. పాదాలకు గాయాలు కాకుండా చూసుకోవాలి. గాయాలు, వాపు లేదా ఇన్ఫెక్షన్‌ కనిపిస్తే నిర్లక్ష్యం చేయకుండా వైద్యులను సంప్రదించాలి. మధుమేహాన్ని పూర్తిగా నయం చేస్తామని చెప్పే నిర్ధారణలేని మందులు, చిట్కాల పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలి. వైద్యులు సూచించిన చికిత్సను కొనసాగిస్తూ మాత్రమే ఇతర పద్ధతుల గురించి వారితో చర్చించాలి.
సామాజిక బాధ్యత కూడా అవసరం
మధుమేహం వ్యక్తిగత సమస్య మాత్రమే కాదు. ఇది కుటుంబాలు, సమాజం, ప్రజారోగ్య వ్యవస్థపై ప్రభావం చూపే దీర్ఘకాలిక వ్యాధి. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం అందుబాటులో ఉండటం, నడకకు అనువైన ప్రదేశాలు, పార్కులు, వ్యాయామ సదుపాయాలు, అందుబాటు ధరల్లో పరీక్షలు, మందులు లభించడం కూడా వ్యాధి నివారణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. పాఠశాలలు, కార్యాలయాలు, గ్రామాలు, పట్టణాల్లో మధుమేహంపై అవగాహన కార్యక్రమాలు నిర్వహించాలి. ఆరోగ్య శిబిరాల ద్వారా ప్రమాదంలో ఉన్నవారిని గుర్తించి పరీక్షలకు ప్రోత్సహించాలి. మధుమేహం ఉన్నవారిని నిందించడం, వారి ఆహారపు అలవాట్లపై అవమానకరంగా వ్యాఖ్యానించడం కాకుండా, వారికి కుటుంబం, సమాజం అండగా నిలవాలి.
ముగింపు
ప్రపంచ మధుమేహ దినోత్సవం 2026 మనకు ఇచ్చే ముఖ్యమైన సందేశం ఒక్కటే. మధుమేహాన్ని ముందుగానే గుర్తించాలి, ప్రమాదాన్ని తగ్గించాలి, చికిత్సను ఆలస్యం చేయకూడదు. లక్షణాలు కనిపిస్తే నిర్లక్ష్యం చేయకుండా వైద్యులను సంప్రదించాలి. ప్రమాద కారకాలు ఉన్నవారు క్రమం తప్పకుండా పరీక్షలు చేయించుకోవాలి. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, నిత్య వ్యాయామం, సరైన చికిత్స, నిరంతర పర్యవేక్షణతో మధుమేహం ఉన్నవారు కూడా నాణ్యమైన, ఆరోగ్యవంతమైన జీవితాన్ని గడపవచ్చు. వ్యాధిపై భయంతో కాకుండా అవగాహనతో, నిర్లక్ష్యంతో కాకుండా ముందస్తు చర్యలతో ముందుకు సాగడమే ఈ దినోత్సవం లక్ష్యం.
డాక్టర్‌ కె.వేణుగోపాలరెడ్డి 9346796260
కామెంట్‌లు (0)