టెహ్రాన్: ఇరాన్పై ఇజ్రాయిల్-అమెరికన్ దాడి ప్రపంచ ఉద్రిక్తతను పెంచింది. ఖమేనీ మరణం తర్వాత కూడా దాడులు కొనసాగుతున్నాయి, ముడి చమురు సరఫరాల గురించి ప్రపంచవ్యాప్త ఆందోళనలను లేవనెత్తుతున్నాయి. దీని వెనుక ప్రధాన కారణం ఏమిటంటే ఇరాన్ చమురు నిక్షేపంపై అల్లకల్లోలం కనిపిస్తోంది. అనేక ప్రధాన దేశాలలో భయాందోళనలకు కారణమవుతుంది.
చమురు ధర 100 డాలర్లు దాటిపోతుందా?
యూఎస్-ఇజ్రాయిల్-ఇరాన్ యుద్ధం చమురు ధరలలో పదునైన పెరుగుదల భయాలను రేకెత్తించింది. వచ్చే వారం ముడి చమురు ధరలలో గణనీయమైన పెరుగుదల ఉంటుందని అనేక నివేదికలు అంచనా వేస్తున్నాయి. హార్ముజ్ జలసంధిలో నౌకలను దిగ్బంధించడం, ఇరాన్పై అమెరికా , ఇజ్రాయిల్ దాడులతో పాటు, మధ్యప్రాచ్యం నుంచి చమురు సరఫరాలకు సంబంధించి ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందే ముడి చమురు ధరలు పెరగడం ప్రారంభించాయి.
శుక్రవారం, బ్రెంట్ ముడి చమురు ధరలు 2.87 శాతం పెరిగి బ్యారెల్కు దాదాపు 73డాలర్లకి చేరుకున్నాయి. ఇప్పుడు, పెరుగుతున్న సంఘర్షణ మధ్య, నిపుణులు వచ్చే వారం తీవ్ర పెరుగుదలను అంచనా వేస్తున్నారు. సెంటర్ ఫర్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ ప్రకారం, యుద్ధం కారణంగా ఇరాన్ ట్యాంకర్ రాకపోకలకు అంతరాయం కలిగిస్తే, బ్రెంట్ ముడి చమురు బ్యారెల్కు 90డాలర్లకి చేరుకుంటుంది.జేపీ మోర్గాన్ చేజ్ విశ్లేషణ ప్రకారం, మధ్యప్రాచ్యంలో తీవ్రమైన అంతరాయం ఏర్పడితే, ముడి చమురు ధరలు బ్యారెల్కు 100 డాలర్ల కంటే ఎక్కువగా పెరగవచ్చు.
ఇరాన్ వద్ద 209 బిలియన్ బ్యారెళ్ల నిల్వలు ఉన్నాయి
యూఎస్, ఇజ్రాయిల్ చేసిన దాడులు , టెహ్రాన్ తదనంతర ప్రతీకార చర్యలు, మధ్యప్రాచ్యాన్ని మరోసారి సంక్షోభం అంచుకు నెట్టాయి. సైనిక కార్యకలాపాలపై దష్టి కేంద్రీకరించినప్పటికీ, దాని తీవ్ర ప్రభావం ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లలో కూడా కనిపిస్తుంది. ఇరాన్ ప్రపంచంలోనే మూడవ అతిపెద్ద నిరూపితమైన చమురు నిల్వలను కలిగి ఉండటం వల్ల ప్రపంచ భయాందోళనలు తలెత్తాయి. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రాజెక్టు అంచనాల ప్రకారం ఇరాన్ 208-209 బిలియన్ బ్యారెళ్ల చమురును కలిగి ఉంది. ఇది ప్రపంచ చమురు నిల్వలలో దాదాపు 12శాతం . మధ్యప్రాచ్యం యొక్క మొత్తం నిల్వలలో దాదాపు పావు వంతు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. ఏండ్ల తరబడి ఆంక్షలు , పరిమిత విదేశీ పెట్టుబడులు ఉన్నప్పటికీ, ఇరాన్ అత్యంత సమతుల్య చమురు మార్కెట్లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తూనే ఉంది.
ఇరాన్ రోజువారీ చమురు ఉత్పత్తి
ఇరాన్ ప్రస్తుతం రోజుకు సుమారు 3.3 నుంచి 3.5 మిలియన్ బ్యారెళ్ల ముడి చమురును ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇది ప్రపంచ సరఫరాలో సుమారు 3 శాతం ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. దేశం రోజుకు సుమారు 1.3 మిలియన్ బ్యారెళ్ల కండెన్సేట్ , ఇతర ద్రవాలను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఓపీఈసీ లో మూడవ అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారుగా, ఇరాన్ ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో సుమారు 4.5 శాతం వాటా ఇస్తుంది.
1974లో దాని గరిష్ట స్థాయిలో, ఇరాన్ రోజుకు సుమారు 6 మిలియన్ బ్యారెళ్లను ఉత్పత్తి చేసింది. ఓపీఈసీ డేటా ప్రకారం, ఉత్పత్తి దాదాపు 3.1 మిలియన్ బీపీడీ కి తగ్గింది, కానీ ఆ దేశం ఇంధన మార్కెట్లలో గణనీయమైన శక్తిగా ఉంది. ఆంక్షల తర్వాత కూడా, ఇది రోజుకు 1.5 మిలియన్ బ్యారెళ్ల చమురును ఉత్పత్తి చేస్తూనే ఉంది. కన్సల్టెన్సీ సంస్థ ఎఫ్జీఈ ప్రకారం, ఇరాన్ దేశీయ శుద్ధి సామర్థ్యం రోజుకు సుమారు 2.6 మిలియన్ బ్యారెళ్లు. 2025లో, ఇరాన్ ఎల్పీజీతో సహా రోజుకు సుమారు 820,000 బ్యారెళ్ల ఇంధన ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేసింది, ఇది 2024 స్థాయి కంటే కొంచెం తక్కువ. ఇరాన్ యొక్క ప్రధాన శుద్ధి కర్మాగారాలలో మధ్యప్రాచ్యంలో పురాతనమైనది. అతిపెద్దది అయిన అబాడాన్, అలాగే టెహ్రాన్, ఇస్ఫహాన్, బందర్ అబ్బాస్, అరక్ , తబ్రిజ్ ఉన్నాయి.
భారతీయులున్న ట్యాంకర్పై ఇరాన్ దాడి..
అంతర్జాతీయ చమురు రవాణాకు జీవనాడి వంటి హర్మూజ్ జలసంధి ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ఖమేనీ మతితో భగ్గుమంది. ఈ కీలక చమురు మార్గాన్ని మూసివేస్తున్నట్లు టెహ్రాన్ ప్రకటించిన కొన్ని గంటల్లోనే ఓ ట్యాంకర్ను లక్ష్యంగా చేసుకొని దాడి చేసింది. పలావు దేశ పతాకంతో వస్తున్న స్కైలైట్ చమురు ట్యాంకర్పై ఆదివారం ఒమన్లోని ముసాండమ్ ద్వీపకల్పం వద్ద ఖసాబ్ పోర్టు వద్ద ఇరాన్ దాడి చేసింది. ఆ సమయంలో నౌకలో మొత్తం 20 మంది సిబ్బంది ఉన్నారు. వీరిలో 15 మంది భారతీయులు.. మిగిలిన వారు ఇరాన్ జాతీయులు. ఈ దాడిలో నలుగురు గాయపడ్డారని ఒమన్ వెల్లడించింది.
హార్ముజ్లో దిగ్బంధం
ఇరాన్ ముడి చమురు ఎగుమతుల్లో దాదాపు 90 శాతం ఖార్గ్ ద్వీపం ద్వారా ఇరుకైన సముద్ర మార్గం అయిన హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళతాయి, ఇది ప్రపంచ ఆందోళనకు కేంద్రంగా మారింది. ఇది ప్రత్యేకంగా నిజం, ఎందుకంటే ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో దాదాపు 20 శాతం ప్రతిరోజూ హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళుతుంది. ఈ కారిడార్ ద్వారా ముడి చమురు ప్రధానంగా సౌదీ అరేబియా, ఇరాక్, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్, కువైట్ , ఖతార్ వంటి గల్ఫ్ ఉత్పత్తి చేసే దేశాల నుంచి ప్రవహిస్తుంది, చైనా, భారతదేశం, జపాన్ , దక్షిణ కొరియా వంటి కీలక ఆసియా మార్కెట్లకు చేరుకుంటుంది.
ఇక ఆంక్షలు విధించాక..ఇరాన్ చమురును స్వేచ్ఛగా విక్రయించే సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేశాయి, కానీ ఆ దేశం రోజుకు సుమారు 1.3 నుంచి 1.5 మిలియన్ బ్యారెళ్ల ముడి చమురును ఎగుమతి చేస్తూనే ఉంది. ఇరాన్ నికర చమురు ఎగుమతి ఆదాయం 2023లో 53 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా వేయబడింది, ఇది 2021లో 37 బిలియన్డాలర్ల నుంచి పెరిగింది. ఇందులో ఎక్కువ భాగం చైనాకు (చైనా ఆయిల్ దిగుమతి ఇరాన్ నుంచి), ఇది దాని అతిపెద్ద కస్టమర్. చైనా రోజుకు 1 మిలియన్ బ్యారెళ్లకు పైగా దిగుమతి చేసుకుంటుందని, ఇరాన్ మొత్తం ఎగుమతుల్లో దాదాపు 85-90 శాతం వాటా కలిగి ఉందని నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.
