ప్రజాస్వామ్యంలో అధికారానికి అసలైన పరీక్ష ఎన్నికల్లో సాధించిన విజయంతో ముగియదు. ప్రజలు అడిగే ప్రశ్నలకు సమాధానాలు చెప్పడం, రాజ్యాంగ సంస్థలపై విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టడం, భిన్నాభిప్రాయాలను గౌరవించడం ద్వారా ఆ అధికారం తన నైతికతను నిరూపించుకోవాలి. కానీ ఓటరు జాబితాల సవరణలు, ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై వ్యక్తమవు తున్న సందేహాలు, వాటిపై నిరసనలకు దిగుతున్న రాజకీయ శక్తుల నేపథ్యంలో ఢిల్లీలో చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలోని కీలక ప్రశ్నలను మరోసారి ముందుకు తెచ్చాయి. ఒక నిరసనను నియంత్రిం చేందుకు భారీ ఆంక్షలు విధించాల్సిన పరిస్థితి ఎందుకు వచ్చింది? ప్రజల సందేహాలను నివృత్తి చేయడం కంటే వారి కదలికలను పరిమితం చేయడానికే ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం సమంజసమేనా? సుప్రీంకోర్టు చేసిన “ఈగను చంపేందుకు సుత్తి ఎందుకు?” అనే వ్యాఖ్య ఈ ప్రశ్నల తీవ్రతను గుర్తుచేస్తోంది.
ఎన్నికల సంఘం అనేది కేవలం ఎన్నికల నిర్వహణకు పరిమితమైన సంస్థ కాదు. దేశ ప్రజాస్వామ్యానికి పునాదిగా ఉన్న ఓటు హక్కును కాపాడే రాజ్యాంగ వ్యవస్థ. అందుకే దాని నిర్ణయాలు, విధానాలు, చర్యలు ప్రజల్లో విశ్వాసాన్ని పెంపొం దించేలా ఉండాలి. ఎన్నికల ప్రక్రియపై రాజకీయ పార్టీలు ప్రశ్నలు లేవనెత్తినప్పుడు వాటిని కేవలం రాజకీయ ఆరోపణలుగా కొట్టిపారేయడం సరిపోదు. ఆరోపణల్లో వాస్తవం ఎంత ఉందో, సందేహాలకు ఆధారాలున్నాయా లేదా అన్నది పారదర్శ కంగా పరిశీలించడం అవసరం. ఓటరు జాబితాల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ ప్రక్రియ కూడా ఇదే ప్రమాణంతో సాగాలి. అర్హులైన ఓటర్ల పేర్లు జాబితాలో ఉండటం ఎంత ముఖ్యమో, అనర్హుల పేర్లను తొలగించే ప్రక్రియ నిబంధనలకు అనుగు ణంగా సాగడం కూడా అంతే ముఖ్యం. అయితే ఈ క్రమంలో అర్హులైన పౌరుల పేర్లు పొరపాటున తొలగిపోకుండా తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. పేర్లు తొలగించినప్పుడు కారణాలు తెలియజేయడం, అభ్యంతరాలు స్వీకరించడం, పునః పరిశీలనకు అవకాశం కల్పించడం వంటి రక్షణ చర్యలు తప్పనిసరిగా అమలులో ఉండాలి. ఓటరు జాబితా సవరణ అనేది కేవలం పరిపాలనా ప్రక్రియ కాదు.. అది పౌరుడి ప్రజాస్వామ్య హక్కుతో ముడిపడిన బాధ్యత.
ఈ నేపథ్యంలో ఢిల్లీలో నిరసనల సందర్భంగా విధించిన ఆంక్షలు మరింత చర్చకు దారితీశాయి. మొబైల్ ఇంటర్నెట్ సేవల నిలిపివేత, మెట్రో స్టేషన్ల ప్రవేశ ద్వారాల మూసివేత, రవాణా సేవలపై ఆంక్షలు వంటి చర్యలు ప్రజల సాధారణ జీవితంపై ప్రభావం చూపే అంశాలు. శాంతిభద్రతలను కాపాడటం ప్రభుత్వ బాధ్యతే. కానీ ఆ బాధ్యతను నిర్వర్తించే క్రమంలో తీసుకునే చర్యలు అవసరానికి మించి ఉండకూడదు. నిర్దిష్టమైన ముప్పును ఎదుర్కొనేందుకు తీసుకునే చర్యలు, సామాన్య ప్రజల ప్రయాణాన్ని, సమాచార వినిమయాన్ని, జీవన కార్యకలాపాలను విస్తృతంగా ప్రభావితం చేసే చర్యలు ఒకేలా ఉండవు. నిరసనకారులపై చర్యలు తీసుకోవాల్సి వస్తే చట్టబద్ధమైన పద్ధతులను అనుసరించాలి. ప్రజల భద్రతకు ముప్పు కలగకుండా చూడటంతోపాటు, శాంతియుతంగా తమ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసే హక్కును కూడా గౌరవించాలి. ఒకవైపు ప్రజాస్వామ్య హక్కుల గురించి మాట్లాడుతూనే, మరోవైపు ఆ హక్కులను వినియోగించుకునే అవకా శాలను విస్తృతంగా కట్టడి చేస్తే ప్రజల్లో అసంతృప్తి పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. ప్రజల రాకపోకలకు అంతరాయం కలగ కుండా, అత్యవసర సేవలకు ఆటంకం లేకుండా, నిరసనల నిర్వహణకు తగిన ప్రదేశాలు కల్పిస్తూ సమతుల్యమైన విధానాన్ని అనుసరించవచ్చు.
సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్యలోని అంతరార్థం కూడా చర్యల తీవ్రత, అవసరం, వాటి ప్రభావం మధ్య సమతుల్యత ఉండాలనే విషయాన్ని గుర్తుచేస్తోంది. చట్టాన్ని అమలు చేసే వ్యవస్థలకు అధికారాలు ఉన్నంత మాత్రాన వాటి వినియోగానికి హద్దులు ఉండకూడదని కాదు. ప్రతి ఆంక్షకు సమంజసమైన కారణం ఉండాలి, ఆ కారణం ప్రజలకు వివరించగలిగేలా ఉండాలి. తీసుకున్న చర్యలు అవసరానికి తగినవేనా, వాటికంటే తక్కువ ప్రభావం చూపే ప్రత్యామ్నాయాలు ఉన్నాయా అనే అంశాలను కూడా పరిశీలించాలి. ఎన్నికల సంఘంపై విమర్శలు వచ్చినప్పుడు సంస్థ స్వతంత్రతను కాపాడటం ఎంత అవసరమో, దాని పనితీరుపై ప్రజల్లో విశ్వాసం నిలబెట్టడం కూడా అంతే ముఖ్యం. ఎన్నికల నిర్వహణలో పారదర్శకత, నిర్ణయాలకు సంబంధించిన వివరణలు, ఫిర్యాదుల పరిష్కారంలో నిష్పాక్షికత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థకు బలాన్నిస్తాయి. రాజకీయ పార్టీలు చేసే ప్రతి ఆరోపణ నిజమని భావించలేం. అదే సమయంలో ఆరోపణలు రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం చేస్తున్నవేనని ముందుగానే తేల్చేయలేం. వాస్తవాలను ఆధారాలతో పరిశీలించడం, అవసరమైన సమాచారాన్ని ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారానే సందేహాలను తొలగించవచ్చు.
ప్రజాస్వామ్యంలో నిరసన అనేది వ్యవస్థకు వ్యతిరేకమైన చర్య కాదు, వ్యవస్థ తన పనితీరును సమీక్షించు కోవడానికి దోహదపడే ప్రజాభిప్రాయ వ్యక్తీకరణ కూడా. నిరసనల్లో చట్టవిరుద్ధ చర్యలు చోటుచేసుకుంటే చట్టం తన పని తాను చేసుకోవాలి. కానీ శాంతియుతంగా ప్రశ్నించే ప్రతి గొంతును అనుమానంతో చూడటం, ప్రజల సాధారణ జీవనాన్ని ప్రభావితం చేసే ఆంక్షలను సులభమైన పరిష్కారంగా భావించడం ప్రజాస్వామ్యానికి మేలు చేయదు. ప్రజల విశ్వాసం బలవంతంగా సంపాదించేది కాదు, నిజాయతీ, పారదర్శకత, జవాబుదారీతనంతో పొందాల్సింది. చివరికి, ఓటరు జాబితాలపై వివాదమైనా, ఎన్నికల సంఘం పనితీరుపై విమర్శలైనా, ఢిల్లీలో నిరసనలపై విధించిన ఆంక్షలైనా ఒకే ప్రాథమిక సూత్రాన్ని గుర్తుచేస్తున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడటానికి అధికార ప్రదర్శన కంటే ప్రజల విశ్వాసం ముఖ్యం. ప్రశ్నలను అడ్డుకోవడం వల్ల సందేహాలు తొలగిపోవు. సమాధానాలు చెప్పడం వల్లే విశ్వాసం పెరుగుతుంది. బారికేడ్లు కొంతకాలం రహదారులను మూసివేయవచ్చు.. కానీ ప్రజల మనసుల్లో తలెత్తిన ప్రశ్నలకు అవి సమాధానాలు కావు. ఎన్నికల సంఘం తన పారదర్శకతతో, ప్రభుత్వం తన సంయమనంతో, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ తన జవాబుదారీతనంతో ప్రజల నమ్మకాన్ని నిలబెట్టుకోవాలి. ఎందుకంటే ప్రజాస్వామ్యానికి అసలైన బలం ఆంక్షల తీవ్రతలో లేదు.. ప్రతి పౌరుడి ఓటుకు, గొంతుకకు, హక్కుకు లభించే గౌరవంలోనే ఉంది.
కాలగిరి శ్రీనివాసరెడ్డి, 9010128884
కామెంట్‌లు (0)