జూన్ 14 ప్రపంచ రక్తదాతల దినోత్సవం. ఈ రోజు కేవలం ఒక జ్ఞాపక దినం కాదు. ప్రతి ఏడాది లక్షలాది మంది ప్రాణాలను కాపాడే రక్తదాతలకు కృతజ్ఞతలు చెప్పే రోజు. అదే సమయంలో, సమాజానికి రక్తదానం ఎంత అవసరమో గుర్తు చేసే సందర్భం కూడా.
ఆధునిక వైద్యం అద్భుతంగా అభివద్ధి చెందింది. గుండె మార్పిడి నుంచి కృత్రిమ అవయవాల వరకు ఎన్నో సాంకేతిక అద్భుతాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. కానీ ఇప్పటికీ శాస్త్రవేత్తలు ఒక విషయాన్ని తయారు చేయలేకపోయారు.. అదే మానవ రక్తం. రక్తానికి ప్రత్యామ్నాయం లేదు. అది మనిషి నుంచి మనిషికే అందాలి. అందుకే రక్తదానం ఒక ప్రత్యేకమైన దానం.
మనలో చాలామంది రక్తం అవసరం అంటే ప్రమాదాల్లో గాయపడిన వారికి మాత్రమే అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవం అంతకంటే విస్తతమైనది. ప్రసవ సమయంలో అధిక రక్తస్రావం జరిగే మహిళలకు, క్యాన్సర్ రోగులకు, పెద్ద శస్త్రచికిత్సలు చేయించుకునేవారికి, థలసేమియా వంటి రక్తవ్యాధులతో బాధపడే పిల్లలకు తరచుగా రక్తం అవసరమవుతుంది. థలసేమియా ఉన్న కొందరు పిల్లలకు ప్రతి మూడు లేదా నాలుగు వారాలకు ఒకసారి రక్తం ఎక్కించాల్సి వస్తుంది. వారి జీవితమే రక్తదాతలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఒక యూనిట్ రక్తం ఎంత విలువైనదో చాలామందికి తెలియదు. రక్తాన్ని సేకరించిన తర్వాత దాన్ని ఎర్ర రక్తకణాలు, ప్లాస్మా, ప్లేట్లెట్లు వంటి భాగాలుగా విడదీస్తారు. ఫలితంగా ఒక వ్యక్తి చేసిన రక్తదానం ముగ్గురు లేదా నలుగురు రోగులకు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంటుంది. అంటే ఒక చిన్న నిర్ణయం అనేక కుటుంబాల్లో ఆనందాన్ని నింపగలదు.
భారతదేశంలో ప్రతి ఏడాది కోట్లాది యూనిట్ల రక్తం అవసరమవుతోంది. అయినప్పటికీ అనేక ప్రాంతాల్లో రక్త కొరత సమస్య కొనసాగుతూనే ఉంది. ముఖ్యంగా వేసవి కాలంలో, సెలవుల సమయంలో, పండుగ రోజుల్లో రక్త నిల్వలు తగ్గిపోతాయి. అప్పుడు ఆసుపత్రులు అత్యవసరంగా రక్తదాతల కోసం పిలుపునివ్వాల్సి వస్తుంది. సోషల్ మీడియాలో ‘ఓ పాజిటివ్ అత్యవసరం’, ‘బి నెగటివ్ కావాలి’ అనే సందేశాలు కనిపించడం దీనికే నిదర్శనం.
రక్తదానం పెరగకపోవడానికి ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటి అపోహలు. రక్తదానం చేస్తే బలహీనత వస్తుందని, రక్తం తగ్గిపోతుందని, ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుందని కొందరు భావిస్తారు. ఇవి నిజాలు కావు. ఆరోగ్యవంతమైన వ్యక్తి రక్తదానం చేసినప్పుడు తీసుకునే రక్త పరిమాణం శరీరంలోని మొత్తం రక్తంలో చిన్న భాగం మాత్రమే. శరీరం కొద్ది రోజుల్లోనే దానిని భర్తీ చేస్తుంది. వైద్య ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా నిర్వహించే రక్తదానం పూర్తిగా సురక్షితమైన ప్రక్రియ.
రక్తదానం వల్ల దాతకు కూడా కొన్ని ప్రయోజనాలు ఉంటాయి. రక్తదానం ముందు ఆరోగ్య పరీక్షలు జరుగుతాయి. రక్తపోటు, హిమోగ్లోబిన్ వంటి అంశాలు పరిశీలిస్తారు. అంతేకాదు, సమాజానికి ఉపయోగపడుతున్నామనే మానసిక సంతప్తి కూడా లభిస్తుంది. ఒక అపరిచితుడి ప్రాణాన్ని కాపాడిన ఆనందానికి విలువ కట్టడం కష్టం.
అయితే రక్తదానం కేవలం అత్యవసర పరిస్థితుల్లో చేసే పని కాదు. అది ఒక సామాజిక సంస్కృతిగా మారాలి. మన దేశంలో ఇంకా చాలావరకు ‘అవసరం వచ్చినప్పుడు దాతను వెతకడం’ అనే విధానం కొనసాగుతోంది. దీనికి బదులుగా స్వచ్ఛందంగా, క్రమం తప్పకుండా రక్తదానం చేసే సంస్కృతి పెరగాలి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ కూడా స్వచ్ఛంద రక్తదాతల ద్వారా రక్త అవసరాలను తీర్చుకోవడమే ఉత్తమ మార్గమని చెబుతోంది.
వైద్య రంగంలో పనిచేసేవారు తరచుగా ఒక విషయాన్ని చూస్తుంటారు. ఆపరేషన్ థియేటర్ బయట ఆందోళనగా నిలబడి రక్తం కోసం ఎదురుచూసే కుటుంబాలు. ప్రసవ గదిలో తల్లి ప్రాణం కాపాడేందుకు అత్యవసరంగా రక్తం అవసరమయ్యే పరిస్థితులు. క్యాన్సర్ వార్డుల్లో ప్లేట్లెట్ల కోసం ఎదురుచూసే రోగులు. ఇలాంటి ప్రతి సందర్భంలో రక్తదాత ఒక కనిపించని హీరోగా నిలుస్తాడు.
ఈ ప్రపంచ రక్తదాతల దినోత్సవం సందర్భంగా మనం ఒక ప్రశ్న వేసుకోవాలి. మనం ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు, రక్తదానం చేయగలిగే స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, మరొకరి జీవితానికి అండగా నిలవడానికి సిద్ధంగా ఉన్నామా? రక్తదానం చేయడానికి కొద్ది నిమిషాల సమయం మాత్రమే పడుతుంది. కానీ ఆ రక్తం వల్ల ఒక చిన్నారి నవ్వు తిరిగి రావచ్చు. ఒక తల్లి ప్రాణం నిలవచ్చు. ఒక కుటుంబం దుఃఖం నుంచి బయటపడవచ్చు. అందుకే రక్తదానం కేవలం వైద్య అవసరం కాదు, అది మానవత్వానికి అత్యంత అందమైన రూపం.
మన రక్తం మన శరీరంలో తయారవుతుంది. కానీ అది మరొకరి జీవితంలో ఆశగా మారుతుంది. అందుకే రక్తదానం చేయగల ప్రతి ఒక్కరూ ముందుకు రావాలి. ఎందుకంటే ఒకరి రక్తం.. మరొకరికి నిజంగానే జీవితం.
డా||యం. రమాదేవి
ప్రొఫెసర్ డ హెడ్, ఫిజియాలజీ
గాంధీ మెడికల్ కాలేజ్
