చిన్నారుల్లో సెల్‌ వ్యసనం

ఏడ్చినా..తింటున్నాచేతిలో మొబైల్ ఉండాల్సిందే..
‘వర్చువల్ ఆటిజం’ పై నిపుణుల హెచ్చరిక..థెరపీ కేంద్రాల ముందు క్యూలు
భోపాల్: పిల్లవాడు ఏడ్చాడా, చేతిలో ఫోన్ పెట్టేశారు. అన్నం తినడం లేదా, వీడియో పెట్టేశారు. తల్లిదండ్రులు పనుల్లో ఉన్నారా, ఫోన్ పిల్లల చేతికే. కొవిడ్ కాలంలో, ఆ తర్వాత కూడా చాలా కుటుంబాల్లో ఇది దైనందిన అలవాటుగా మారింది. ఇప్పుడు అదే అలవాటు మధ్యప్రదేశ్ రాజధాని భోపాల్‌లోని థెరపీ కేంద్రాల్లో కనిపిస్తోంది. మాటలు ఆలస్యంగా రావడం, కళ్లలోకి చూసి మాట్లాడకపోవడం, ఇతరులతో కలవకపోవడం, అతి చురుకుదనం వంటి సమస్యలతో ఇలాంటి పిల్లలు ఆ కేంద్రాలకు వస్తున్నారు. ఇలాంటి కేసుల కోసం కొందరు వైద్యులు, థెరపిస్టులు ‘వర్చువల్ ఆటిజం’ అనే పదాన్ని వాడుతున్నారు. అయితే ఈ పదం విషయంలో జాగ్రత్త అవసరమని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఈ ఏడాది ప్రచురితమైన ఒక పరిశోధనా పత్రం ప్రకారం, ‘వర్చువల్ ఆటిజం’ అనేది ప్రత్యేకంగా గుర్తింపు పొందిన ఆటిజం నిర్ధారణ కాదు. స్క్రీన్ వల్లే ఆటిజం వస్తుందనే తప్పుడు అభిప్రాయాన్ని ఈ పదం కలిగించే ప్రమాదం ఉందని ఆ పత్రం హెచ్చరించింది. అందుకే పరిశోధకులు దీనికి బదులు ‘‘స్క్రీన్‌తో ముడిపడిన ఎదుగుదల ఆలస్యం’’ వంటి మరింత కచ్చితమైన భాషను వాడాలని సూచించారు.భోపాల్‌కు చెందిన సోనా కుటుంబం ఇదే పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటోంది. సోనా తల్లి చెప్పిన ప్రకారం, రెండేళ్ల వయసు వరకు సోనా సాధారణంగానే మాట్లాడేది. ఇంట్లో నేర్పిన పదాలను తిరిగి అనేది. ఆ తర్వాత ఆమెకు మొబైల్ చూడటంపై ఆసక్తి పెరిగింది. కుటుంబ సభ్యులు దాన్ని ఆపడం అవసరమని అనుకోలేదు. తల్లి చెబుతున్న దాని ప్రకారం, సుమారు 2 ఏళ్ల 7 నెలల వయసుకు వచ్చేసరికి సోనా మాట్లాడటం దాదాపు మానేసింది. చుట్టుపక్కల జరిగే విషయాలను పట్టించుకోవడం కూడా తగ్గింది. మూడేళ్ల వయసులో కుటుంబం ఆమెను డాక్టర్ దగ్గరికి తీసుకెళ్లింది. ఇప్పుడు ఆమె క్రమం తప్పకుండా థెరపీ కేంద్రానికి వెళ్తోంది. సోనా అనుభవం చాలా కుటుంబాల్లో కనిపించే ఒక నమూనాను చూపిస్తుంది. మొదట ఎదుగుదల సాధారణంగానే ఉంటుంది. ఆ తర్వాత స్క్రీన్ అలవాటు పెరుగుతుంది. పెద్దలు దాన్ని పెద్ద విషయంగా తీసుకోరు. మార్పులు స్పష్టంగా కనిపించే సమయానికి కొన్ని నెలలు గడిచిపోతాయి. అయితే ఒక కుటుంబ అనుభవాన్ని సాధారణ నిర్ధారణగా చూడకూడదని కూడా ఈ కథనం స్పష్టం చేస్తోంది.

ప్రభుత్వ డీఈఐసీలో తొలి పరీక్షలు, థెరపీ ఏర్పాట్లు
పిల్లల్లో ఎదుగుదల ఆలస్యం, ఆటిజం వంటి లక్షణాలను తొలిదశలోనే గుర్తించడంలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థలో జిల్లా ముందస్తు జోక్య కేంద్రాలు (డిఇఐసి) కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఇక్కడ పిల్లలకు స్క్రీనింగ్, అసెస్‌మెంట్ నిర్వహిస్తారు. అవసరాన్ని బట్టి వివిధ థెరపీలు అందిస్తారు. అందుబాటులో ఉన్న ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం, దేశవ్యాప్తంగా వందలాది డిఇఐసిలు పనిచేస్తున్నాయి. అయితే రాష్ట్రాలను బట్టి వాటిలో సిబ్బంది, సౌకర్యాల పరిస్థితి ఒకేలా లేదు. భోపాల్‌లోని ప్రభుత్వ జయప్రకాశ్ జిల్లా ఆసుపత్రిలో నడుస్తున్న డీఈఐసీకి ఏప్రిల్ నుంచి ఆగస్టు 2026 మధ్య ఆటిజంతో సంబంధమున్న 31 మంది పిల్లలు వచ్చారు. అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం, వారిలో ఒక్క బిడ్డను స్క్రీన్ టైమ్‌కు సంబంధించిన లక్షణాల కోణంలో పరిశీలించారు. ఈ కేంద్రంలో ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్, స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్, పీడియాట్రిక్, ఆప్తాల్మిక్ అసిస్టెంట్ వంటి పోస్టులు చాలాకాలంగా ఖాళీగా ఉన్నట్లు చెబుతున్నారు. సిబ్బంది లేకపోవడం వల్ల సెన్సరీ ఇంటిగ్రేషన్ ఏరియా వినియోగంపై కూడా ప్రభావం పడుతోంది. సెంటర్ మేనేజర్ ఉజ్జవల్ సింగ్ తెలిపిన ప్రకారం, ఖాళీ పోస్టుల వివరాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి తెలియజేశారు. కానీ ఇప్పటివరకు నియామకాలు జరగలేదు.

‘వర్చువల్ ఆటిజం’ను వేరుగా గుర్తించే స్పష్టమైన వ్యవస్థ లేదు
కేంద్ర యాజమాన్యం చెబుతున్న దాని ప్రకారం, ఆటిజంను, స్క్రీన్‌తో ముడిపడిన ఎదుగుదల లక్షణాలను వేర్వేరుగా గుర్తించడానికి వారి దగ్గర ప్రత్యేక అసెస్‌మెంట్ సాధనం (టూల్) లేదు. అందువల్ల పిల్లల లక్షణాలను ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉన్న సాధనాలతోనే మదింపు చేస్తున్నారు. ఈ పరిస్థితి విధానాలు, గణాంకాల స్థాయిలో ముఖ్యమైన ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతోంది. స్క్రీన్‌తో ముడిపడిన ఎదుగుదల ఆలస్యాన్ని ప్రత్యేక వర్గంగా నమోదే చేయకపోతే, అసలు ఎన్ని కేసులున్నాయో అంచనా వేసేదెలా? వాటికి ప్రత్యేక వ్యూహాన్ని రూపొందించేదెలా? లెక్కల్లో కనిపించని సమస్యకు పరిష్కారం ప్రణాళికల్లో కనిపించదు. ఈ సమస్యను పరిష్కరించాలనుకుంటే ముందుగా దాన్ని గుర్తించి, నమోదు చేసే వ్యవస్థ అవసరమనే విషయాన్ని ఈ ఉదంతం గుర్తుచేస్తోంది.

ప్రయివేటు కేంద్రాల్లోనూ పెరిగిన పిల్లల సంఖ్య
భోపాల్‌లోని రవి సెంటర్ నిర్వాహకురాలు తృప్తి మంగల్ సుమారు 15 ఏండ్లు గా ఆటిజం, ఎదుగుదల సమస్యలున్న పిల్లలతో పనిచేస్తున్నారు. ఆమె చెప్పిన ప్రకారం, లాక్‌డౌన్‌కు ముందు స్క్రీన్‌తో ముడిపడిన ఇలాంటి కేసులు ఏడాదికి పరిమిత సంఖ్యలోనే వచ్చేవి. లాక్‌డౌన్ తర్వాత అలాంటి పిల్లల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగినట్లు కనిపించింది. కొన్ని తీవ్రమైన కేసుల్లో పిల్లల్లో దూకుడు ప్రవర్తన, తమను తామే గాయపరచుకోవడం వంటి సమస్యలు కూడా కనిపించాయి. అయితే ఇలాంటి అనుభవాలను విస్తృత జనాభాలో స్క్రీన్ టైమ్‌కు, ఆటిజంకు మధ్య ప్రత్యక్ష కారణ-ఫలిత సంబంధాన్ని నిరూపించే శాస్త్రీయ ఆధారంగా పరిగణించలేమని గమనించాలి. ఒక కేంద్రంలో కనిపించిన పెరుగుదల ఆ కేంద్రం అనుభవాన్ని చెబుతుంది. అది సమాజం మొత్తానికి వర్తించే నిర్ధారణ కాదు. మాయిరాను ఊరుకోబెట్టడానికి మొబైల్ ఇచ్చేవారు. రవి సెంటర్‌లో ఎనిమిదేళ్ల మాయిరా ఉదంతం కూడా వెలుగులోకి వచ్చింది. కుటుంబం చెప్పిన ప్రకారం, చిన్నప్పుడు ఏడ్చినప్పుడు ఆమెకు మొబైల్ ఇచ్చేవారు. వెంటనే ఆమె శాంతించేది. మొదటి ఏళ్లలోనే ఆమె ఎదుగుదలలో ఆలస్యం కనిపించిందని కుటుంబం అంటోంది. ఆరేళ్ల వయసులో ఆమెకు థెరపీ మొదలైంది. ఇప్పుడు ఆమెను మొబైల్‌కు దూరంగా ఉంచడమే కుటుంబానికి అతిపెద్ద సవాళ్లలో ఒకటిగా మారింది. ఈ ఉదంతంలోని ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే, ఏడుస్తున్న బిడ్డను ఊరుకోబెట్టే సులువైన మార్గంగా మొదలైన అలవాటు, కాలక్రమంలో వదిలించుకోవడం కష్టమైన అలవాటుగా మారింది. బిడ్డ తన భావోద్వేగాలను ఎదుర్కోవడం నేర్చుకోవాల్సిన దశలో స్క్రీన్ ఆ అవకాశాన్ని తప్పించిందా అనే ప్రశ్న తల్లిదండ్రులు, నిపుణులు ఇద్దరిలోనూ ఉంది. అయితే దీనికి కచ్చితమైన శాస్త్రీయ సమాధానం ఇంకా లేదు.

ప్రశ్నకు జవాబు చెప్పకుండా ప్రశ్ననే తిరిగి అనే ఆరిష్
ఏడేండ్ల ఆరిష్ పరిస్థితి కూడా దృష్టిని ఆకర్షిస్తుంది. అతణ్ని పేరు అడిగితే జవాబు చెప్పకుండా అదే ప్రశ్నను తిరిగి అంటాడు. “అన్నం తిన్నావా?” అని అడిగినప్పుడు కూడా అతడు “అన్నం తిన్నావా” అనే తిరిగి అన్నాడు. అతడి తల్లి ఫర్హానాజ్ చెప్పిన ప్రకారం, ఒకప్పుడు అతడు “మమ్మా, పాపా” అని పిలిచేవాడు. తర్వాత మాట్లాడటం తగ్గిపోయింది. అతడు మొబైల్‌లో ఒకే రకమైన వీడియోలను మళ్లీ మళ్లీ చూసేవాడు, వాటిని అనుకరించేవాడు. కుటుంబం గత మూడేళ్లుగా అతడికి చికిత్స, థెరపీ ఇప్పిస్తోంది. ఇతరులు అన్న మాటలను తిరిగి అనడాన్ని వైద్య పరిభాషలో ‘ఎకోలేలియా’ అంటారు. ఇది ఆటిజంతోపాటు ఇతర ఎదుగుదల సమస్యల్లోనూ కనిపించవచ్చు. కేవలం ఈ లక్షణం ఆధారంగా నిర్ధారణకు రాలేం. అందుకే నిపుణుల మూల్యాంకనం అవసరం.

రాష్ట్రాల వారీగా భిన్న చిత్రం
ఈ పరిశీలనలో వెలుగుచూసిన అనుభవాల ప్రకారం, రాష్ట్రాల రాజధానుల్లో డీఈఐసీ, ముందస్తు జోక్య సేవల పరిస్థితి ఒక్కోచోట ఒక్కోలా ఉంది. రాజస్థాన్: జైపుర్‌లో రికార్డుల్లో డీఈఐసీ నమోదై ఉంది. కానీ క్షేత్రస్థాయిలో ఆ కేంద్రం పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయడం లేదనే సమాచారం వచ్చింది. బిహార్: పట్నాలోని ఒక డీఈఐసీలో స్థలం తక్కువగా ఉందని, సిబ్బంది కొరత ఉందని తెలిసింది. కేంద్ర యాజమాన్యం చెబుతున్న ప్రకారం, ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్, స్పెషల్ ఎడ్యుకేటర్ నియామకాలు చాలాకాలంగా జరగలేదు. ఉత్తరప్రదేశ్: లఖ్‌నవూలోని కేజీఎంయూలో ఉన్న డీఈఐసీకి రోజూ పెద్ద సంఖ్యలో పిల్లలు వస్తున్నారు. కేంద్ర నిపుణుల ప్రకారం, కొందరు పిల్లల్లో స్క్రీన్‌తో ముడిపడిన ఆటిజం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తున్నాయి. గుజరాత్: గాంధీనగర్ డీఈఐసీ నిపుణులు గత రెండేళ్లలో ఇలాంటి కేసులు పెరిగినట్లు అనిపిస్తోందని చెప్పారు. ఇక్కడ తల్లిదండ్రులకు స్క్రీన్ టైమ్, తొలిదశ జోక్యంపై అవగాహన కల్పిస్తున్నారు. ఢిల్లీ: అక్కడి డీఈఐసీల్లో కూడా సిబ్బంది కొరత ఉన్నట్లు చెప్పారు. కేంద్రంతో సంబంధమున్న ఉద్యోగుల మాటల్లో, కొవిడ్ తర్వాత ఇలాంటి లక్షణాలున్న పిల్లల సంఖ్య పెరిగింది. మహారాష్ట్ర: ముంబైలో జిల్లా స్థాయి డీఈఐసీకి బదులుగా బీఎంసీ ముందస్తు జోక్య కేంద్రాల ద్వారా సేవలు అందుతున్నాయి. నిపుణుల ప్రకారం, ‘వర్చువల్ ఆటిజం’ను ప్రత్యేకంగా నమోదు చేసే పద్ధతి ఇంకా క్రమం తప్పకుండా జరగడం లేదు. ఈ చిత్రాన్ని మొత్తంగా చూస్తే, పరిస్థితి ఏ రాష్ట్రంలోనూ ఆదర్శంగా లేదని, సమస్య తీవ్రత, సేవల నాణ్యత ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతున్నాయని అర్థమవుతుంది. సిబ్బంది కొరత అనేక చోట్ల ఉమ్మడి సమస్యగా కనిపిస్తోంది.

స్క్రీన్ టైమ్ వల్ల ఆటిజం వస్తుందా?
ఇక్కడే అత్యంత ముఖ్యమైన జాగ్రత్త అవసరం. శాస్త్రీయ అధ్యయనాల్లో ఎక్కువ స్క్రీన్ ఎక్స్‌పోజర్‌కు, పిల్లల్లో ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్‌తో ముడిపడిన లక్షణాలకు మధ్య సంబంధం కనిపించింది. కానీ అందుబాటులో ఉన్న పరిశోధన ప్రధానంగా పరిశీలనాత్మకమైనది . స్క్రీన్ టైమ్ నేరుగా ఆటిజంను కలిగిస్తుందని అది నిరూపించదు. ఒక పెద్ద సిస్టమాటిక్ రివ్యూ/మెటా-అనాలిసిస్ కూడా ఈ సంబంధానికి ఆధారాలు మిశ్రమంగా ఉన్నాయని, కారణ-ఫలిత సంబంధంపై మరింత పరిశోధన అవసరమని పేర్కొంది. దీనికితోడు, కొందరు ఆటిస్టిక్ పిల్లలు సామాజిక పరిస్థితులతో పోలిస్తే స్క్రీన్ కార్యకలాపాలను ఎక్కువగా ఇష్టపడే అవకాశం ఉందని కూడా భావిస్తారు. అంటే ఈ సంబంధం రెండు దిశల్లోనూ ఉండవచ్చు. కొందరిలో ఎక్కువ స్క్రీన్ ఎదుగుదలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. మరికొందరిలో ఇప్పటికే ఉన్న ఎదుగుదల భేదాల వల్ల స్క్రీన్ పట్ల ఆకర్షణ ఎక్కువ ఉండవచ్చు. సాధారణ పాఠకుల కోసం చెప్పాలంటే, రెండు విషయాలు కలిసి కనిపించినంత మాత్రాన ఒకటి మరొకదానికి కారణమని చెప్పలేం. ఇది శాస్త్రీయ పరిశోధనలో ప్రాథమిక సూత్రం. ఈ అంశంలో ఇంకా స్పష్టమైన నిర్ధారణలు లేవు.

చిన్న పిల్లల స్క్రీన్ టైమ్‌పై డబ్యూహెచ్‌ఒ సూచన
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (డబ్ల్యూ హెచ్‌ఒ) ప్రకారం, ఏడాది వయసున్న పిల్లలకు కదలకుండా కూర్చొని చూసే స్క్రీన్ టైమ్‌ను సిఫార్సు చేయరు. రెండేళ్ల వయసులో స్క్రీన్ టైమ్ గంటకు మించకూడదు. తక్కువగా ఉంటే ఇంకా మంచిది. మూడు నుంచి నాలుగేళ్ల పిల్లలకు కూడా స్క్రీన్ టైమ్‌ను గంట వరకే పరిమితం చేయాలని సూచించారు. దీనితోపాటు చురుకైన ఆటలు, నిద్ర, తల్లిదండ్రులతో స్క్రీన్ లేకుండా జరిగే సంభాషణలను డబ్యూహెచ్‌ఒ ముఖ్యమైనవిగా భావిస్తుంది. చిన్న వయసులో పిల్లలు భాష నేర్చుకునేది ప్రధానంగా చుట్టూ ఉన్నవారితో ప్రత్యక్షంగా మాట్లాడటం, ఆడటం, ముఖ కవళికలను గమనించడం ద్వారానే. తెరపై వీడియోలు ఆ ప్రత్యక్ష ఇచ్చిపుచ్చుకునే సంభాషణను భర్తీ చేయలేవని నిపుణుల అభిప్రాయం.

తల్లిదండ్రులు ఏ సంకేతాలపై దృష్టి పెట్టాలి?
నిపుణుల మాటల్లో, బిడ్డ ఎదుగుదలలో అకస్మాత్తుగా మార్పు కనిపిస్తే దాన్ని కేవలం ‘మొబైల్ అలవాటు’ అనుకుని నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ముఖ్యంగా ఈ సంకేతాలపై శ్రద్ధ పెట్టాలి: బిడ్డ ఇంతకుముందు మాట్లాడిన పదాలను వాడటం తగ్గించినా, పూర్తిగా మానేసినా. కళ్లలోకి చూసి మాట్లాడటం లేదా సామాజిక సంబంధం తగ్గినా. పేరు పిలిస్తే, లేదా సాధారణ సూచనలకు స్పందన తగ్గినా. ఒకే రకమైన కార్యకలాపంపై లేదా ఒకే వీడియోపై అతిగా ఆసక్తి చూపినా.మాట్లాడే బదులు నిరంతరం సైగలు చేస్తున్నా, లేదా ఇతరుల మాటలను తిరిగి అంటున్నా. వయసుకు తగ్గట్టుగా భాష, సామాజిక ఎదుగుదలలో స్పష్టమైన ఆలస్యం కనిపించినా. ఇలాంటి సంకేతాలు కనిపిస్తే పిల్లల వైద్య నిపుణుడు (పీడియాట్రీషియన్) లేదా ఎదుగుదల నిపుణుడి దగ్గర మూల్యాంకనం చేయించడం మంచిది.

కేవలం స్క్రీన్ టైమ్ ఆధారంగా ఆటిజం అని నిర్ధారించకూడదు. ఇంట్లోనే తల్లిదండ్రులు చేయగలిగినవి కూడా ఉన్నాయి. బిడ్డతో రోజూ కొంత సమయం ఫోన్ లేకుండా మాట్లాడటం, పాటలు పాడటం, కథలు చెప్పడం, ఆడుకోవడం భాష, సామాజిక నైపుణ్యాలకు పునాది వేస్తాయి. భోజన సమయంలో స్క్రీన్‌ను దూరం పెట్టడం, ఏడ్చినప్పుడు మొబైల్‌తో కాకుండా ఓదార్పు, మాటలతో శాంతపరచడం వంటి చిన్న మార్పులు పెద్ద ప్రభావం చూపగలవని నిపుణులు సూచిస్తారు.

సమస్య మొబైల్‌ది మాత్రమే కాదు, వ్యవస్థది కూడా
పిల్లల్లో స్క్రీన్ వినియోగం పెరగడం తల్లిదండ్రులకు, ఆరోగ్య నిపుణులకు కచ్చితంగా ఆందోళన కలిగించే విషయమే. అయితే సమస్యను కేవలం “మొబైల్ వల్ల ఆటిజం” అని చెప్పడం శాస్త్రీయంగా సరైనది కాదు.
అసలు సవాళ్లు ఇవి:
తొలిదశలో గుర్తింపు: లక్షణాలను ఎంత త్వరగా పట్టుకుంటే అంత మెరుగైన ఫలితాలకు అవకాశం.
తగినంత మంది థెరపిస్టులు: ఖాళీ పోస్టుల భర్తీ లేకుండా సేవలు మెరుగుపడవు.
స్పష్టమైన అసెస్‌మెంట్ వ్యవస్థ: ఆటిజంను, ఇతర ఎదుగుదల ఆలస్యాలను వేరుచేసి చూడగలిగే సాధనాలు అవసరం.
తల్లిదండ్రుల్లో అవగాహన: స్క్రీన్ ఎప్పుడు, ఎంతసేపు ఇవ్వాలి, ఏ సంకేతాలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు అనే అవగాహన. స్క్రీన్‌తో ముడిపడిన ఎదుగుదల ఆలస్యం కేసులను ప్రత్యేకంగా గుర్తించి, నమోదు చేయకపోతే విధాన రూపకల్పనకు అవసరమైన గణాంకాలు కూడా బయటకు రావు. అందువల్ల పిల్లల సమస్యను త్వరగా గుర్తించే, ఆటిజం, ఇతర ఎదుగుదల ఆలస్యాల మధ్య వైద్యపరమైన తేడాను స్పష్టంగా చూపే, అవసరమైనప్పుడు సకాలంలో థెరపీ అందించే వ్యవస్థ అవసరం.

తక్కువ సిబ్బంది వల్ల థెరపీలో జాప్యం
డీఈఐసీ సైకాలజిస్ట్ డాక్టర్ నీమ్రతా దూబే మాటల్లో, ఓపీడీ, ఫాలోఅప్ కేసుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం, సిబ్బంది తక్కువగా ఉండటం వల్ల ప్రతి బిడ్డకూ తరచుగా థెరపీ ఇవ్వడం కష్టమవుతోంది. చాలామంది పిల్లలను ఫాలోఅప్ కోసం 15 రోజులకో, నెల తర్వాతో పిలవాల్సి వస్తోంది. ఎదుగుదల ఆలస్యంలో మెరుగుదల కోసం తొలిదశ జోక్యం మరింత ప్రభావవంతంగా ఉంటుందని ఆమె అంటున్నారు. అయితే దానికి తగినంత సిబ్బంది ఉండాలి, పిల్లలకు సరైన థెరపీ సకాలంలో అందాలి. చిన్నపిల్లల మెదడు వేగంగా ఎదిగే దశలో ప్రతి వారం, ప్రతి నెల విలువైనదే. థెరపీల మధ్య అంతరం పెరిగితే ఆ ప్రయోజనం తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. ఈ విషయంలో సిబ్బంది కొరత ప్రత్యక్షంగా పిల్లల భవిష్యత్తుపై ప్రభావం చూపే అంశం అవుతోంది.