మానసిక వికలాంగుల సంరక్ష‍ణప్రభుత్వ బాధ్యత కాదా?

వృద్ధాప్యంలోకి అడుగుపెడుతున్న తల్లిదండ్రులు, అలసిపోయిన సంరక్షకుల కోసం ప్రత్యేక నివాస గృహాలు, కమ్యూనిటీ ఆధారిత సంరక్షణ కేంద్రాలు లేకపోవడం ఒక తీవ్రమైన సామాజిక సంక్షేమ సమస్యగా మారింది. ప్రభుత్వాలు వికలాంగుల పింఛన్లు, కొన్ని సంక్షేమ పథకాలు అందిస్తు న్నప్పటికీ, తీవ్రమైన మానసిక మేధో వికలాంగుల జీవితాంత సంరక్షణ అవసరాలను తీర్చడానికి అవి సరిపోవడం లేదని కుటుంబాలు వాపో తున్నాయి. ఇప్పుడు మేధో వికలాంగుల సంరక్షణ బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తున్న వేలాది కుటుంబాలు ప్రతిరోజూ ఒక బాధాకరమైన ప్రశ్నతో జీవిస్తున్నాయి-
“మా తర్వాత మా పిల్లలను ఎవరు చూసుకుంటారు?” ఏపీలోని చిత్తూరు జిల్లా కుప్పం నియోజకవర్గంలోని కర్లగట్ట గ్రామానికి చెందిన విజయ్ కుమార్ (చిన్నకుట్టి) పరిస్థితి వేలాది కుటుంబాల వేదనకు ప్రతిబింబంగా నిలుస్తోంది. చిన్నప్పటి నుంచి మానసిక వికలాంగుడు విజయ్ కుమార్ తల్లిదండ్రుల సహాయం లేక ప్రభుత్వ పింఛన్‌పైనే జీవనం సాగిస్తున్నాడు. అతని అన్న వెంకటేశు తన జీవితాన్నే తమ్ముడి సంరక్షణకు అంకితమయ్యారు.

ప్రతిరోజూ ఎక్కడో తిరుగుతున్న తమ్ముడిని వెతికి పట్టు కుని స్నానం చేయించడం, భోజనం పెట్టడం, రాత్రికి సురక్షితంగా ఇంటికి తీసుకురావడం వంటి బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తున్నాడు. అతని భద్రత కోసం సమీప గ్రామాల్లో తాత్కాలిక ఆశ్రయాలను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. వెంకటేష్ సేవాభావం ప్రశం సనీయం అయినప్పటికీ, కుటుం బాలు తగిన సంస్థా గత మద్దతు లేకుండా ఎంతటి భారాన్ని మోస్తున్నాయో ఈ ఉదాహరణ స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది. అనంత పురం జిల్లా కుందుర్పి ప్రాంతంలో మాన సిక వికలాంగత కలిగిన ఒక బాలిక వీధుల్లో అసురక్షిత పరిస్థితుల్లో తిరు గుతూ వేధింపులు, లైంగిక దాడులకు దోపిడీకి గురవుతున్నట్లు స్థానికులు చెబుతున్నారు. ఇటువంటి సంఘటనలు మానసిక వికలాంగుల కోసం సురక్షిత నివాస కేంద్రాలు బలమైన సామాజిక రక్షణ వ్యవస్థల అత్యవసర అవసరాన్ని చాటుతున్నాయి. వికలాంగుల హక్కుల కోసం పనిచేస్తున్న సంస్థల ప్రకారం, ఆటిజం, సెరెబ్రల్ పాల్సీ, మేధో వికలాంగతలు మరియు తీవ్రమైన మానసిక సమ స్యలతో కోట్లాది భారతీయులు జీవిస్తున్నారు.

ప్రతి వికలాంగుడి వెనుక భావోద్వేగ, శారీరక, ఆర్థిక భారాలతో పోరాడుతున్న ఒక కుటుంబం ఉంది. సంరక్షకులు రోజంతా పర్యవేక్షణ, వైద్య సేవల సమన్వయం, భద్రత, ప్రవర్తనా సమస్యల నిర్వహణ వంటి బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తూ తీవ్ర ఒత్తిడి, సామాజిక ఒంటరితనం ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్నారు. తల్లిదండ్రులు వృద్ధాప్యంలోకి వెళ్లేకొద్దీ ఈ సమస్య మరింత తీవ్రమ వుతోంది. అరవై, డెబ్బై ఏళ్ల వయస్సులో ఉన్న అనేక మంది సంరక్షకులు తమ తర్వాత తమ పిల్లల భవిష్యత్తు ఏమవుతుందోనని నిరంతరం ఆందో ళన చెందుతున్నారు. వారి దృష్టిలో ఇది కేవలం సంక్షేమ సమస్య కాదు, వారి గౌరవం, భద్రత, భవిష్యత్తుకు సంబంధించిన అంశం. భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో విజయవంతమైన నమూనాలు ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉన్నాయి. కేరళలో ఏర్పాటు చేసిన “రెస్పైట్ హోమ్స్” వికలాంగులను తాత్కాలికంగా ఆశ్రయించి, సంరక్షకులకు అత్యవసర పరిస్థితుల్లో లేదా విశ్రాంతి కోసం కొంత సమయం కల్పిస్తు న్నాయి. పూణేలోని నవక్షితిజ్, మహారాష్ట్రలోని ఆధార్ స్పెషల్ హోమ్ వంటి సంస్థలు మేధో వికలాంగులకు దీర్ఘకాలిక నివాస సంరక్షణ, నైపుణ్యాభివృద్ధి, సమాజంలో భాగస్వామ్య జీవన అవకాశాలను కల్పిస్తున్నాయి. హైదరా బాద్‌లో కూడా ప్రత్యేక అవసరాలు కలిగిన వ్యక్తుల కోసం సమూహ నివాస కార్యక్రమాలు మంచి ఫలితాలను ఇస్తున్నాయి.

జాతీయ ట్రస్ట్ ఆధ్వర్యంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న “ఘరౌండా” పథకం మేధో అభివృద్ధి వికలాంగులకు జీవితాంత ఆశ్రయం, సంరక్షణ అందించడానికి ఉద్దేశించబడింది. అయితే పెరుగుతున్న అవసరాలకు అను గుణంగా ఇలాంటి సదుపాయాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయని కార్యకర్తలు పేర్కొంటున్నారు. అందువల్ల తల్లిదండ్రులు, సంరక్షకులు, వికలాంగుల హక్కుల సంఘాలు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ ప్రభుత్వాలను ప్రతి జిల్లాలో ప్రత్యేక నివాస గృహాలు, థెరప్యూటిక్ గ్రామాలు, రెస్పైట్ కేర్ కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయాలని కోరుతున్నాయి. ఈ కేంద్రాల్లో సురక్షిత నివాసం, వైద్య సేవలు, కౌన్సెలింగ్, పునరావాసం, వృత్తి శిక్షణ, వినోద కార్యక్రమాలతో పాటు నిపుణుల పర్యవేక్షణ అందించాల్సిన అవసరం ఉంది.
-ఎం.ఎస్.బి