స్వాతంత్య్ర దినోత్సవ వైభవం ముగిసింది. దేశం సాధించిన విజయాలను గర్వంగా స్మరించుకున్నాం. అయితే ఆ సంబరాల తర్వాత కూడా మన ముందున్న ఒక ప్రశ్నను విస్మరించలేం. అభివృద్ధి ఫలితాలు ప్రతి పౌరుడి దైనందిన జీవితంలో ఎంతవరకు ప్రతిఫలిస్తున్నాయి? స్వతంత్రం అంటే కేవలం విదేశీ పాలన నుంచి విముక్తి మాత్రమే కాదు. ప్రతి పౌరుడు ఆరోగ్యకరమైన, సురక్షితమైన, గౌరవప్రదమైన వాతావరణంలో జీవించే అవకాశమూ దాని విస్తృత భావనలో భాగమే. ఇది ఏ ప్రభుత్వానికీ, ఏ రాజకీయ పార్టీకీ వ్యతిరేకమైన ప్రశ్న కాదు. అభివృద్ధి, ప్రజారోగ్యం, పర్యావరణ పరిరక్షణ మధ్య సమతుల్యతను ఎలా సాధించాలనే అంశంపై సమాజం చేసుకోవాల్సిన ఆత్మపరిశీలన. భారత రాజ్యాంగంలోని 48ఏ అధికరణం పర్యావరణం, అడవులు, వన్యప్రాణుల పరిరక్షణకు రాష్ట్రం కృషి చేయాలని సూచిస్తే, 51ఏ(జి) అధికరణం ప్రకృతి పట్ల కరుణతో వ్యవహరించడం ప్రతి పౌరుడి కర్తవ్యంగా పేర్కొంటుంది. న్యాయవ్యవస్థ కూడా జీవించే హక్కును ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణంతో అనుసంధానిస్తూ వచ్చిన నేపథ్యంలో, అభివృద్ధిని కేవలం ఆర్థిక గణాంకాలతో కాకుండా పౌరుడు పీల్చే గాలి, తాగే నీరు, పిల్లలు పెరిగే పరిసరాలు, నగరాల్లో పచ్చదనం వంటి అంశాలతోనూ అంచనా వేయాల్సిన అవసరం ఉంది.
అభివృద్ధి వేగం.. పర్యావరణంపై ఒత్తిడి!
ప్రజాస్వామ్యంలో రాజకీయ చర్చ అనివార్యం. ఎన్నికలు, విధానాలు, అధికార–ప్రతిపక్ష వాదనలు ప్రజా జీవితంలో సహజమైన భాగాలే. అయితే డిజిటల్ వేదికలపై ఏ అంశం ఎంత వేగంగా వైరల్ అవుతుందో, అదే అంశం ప్రజా చర్చలో ఎంతకాలం నిలుస్తుందో కూడా మారుతోంది. రాజకీయ అంశాలు తక్షణ దృష్టిని ఆకర్షిస్తున్న సమయంలో గాలి, నీరు, అడవులు, వాతావరణ మార్పు, ప్రజారోగ్యం వంటి దీర్ఘకాలిక సమస్యలు వెనుకబడే అవకాశం ఉంది. రాయిటర్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ డిజిటల్ న్యూస్ రిపోర్ట్ 2026లో భారత్కు సంబంధించిన సర్వేలో వార్తలపై విశ్వాసం 39 శాతంగా నమోదైందని, ఆన్లైన్లో తప్పుడు లేదా తప్పుదారి పట్టించే సమాచారంపై ఆందోళన వ్యక్తం చేసిన వారి వాటా 58 శాతంగా ఉందని పేర్కొంది. సామాజిక మాధ్యమాలను పూర్తిగా ప్రతికూలంగా చూడటం కూడా సరైంది కాదు. అవే వేదికలు పర్యావరణ అవగాహన, విపత్తుల సమయంలో సహాయక చర్యలు, స్థానిక సమస్యలకు ప్రజాదృష్టి తీసుకురావడంలో ఉపయోగపడుతున్నాయి. అసలు అవసరం వైరల్ సమాచారాన్ని వెంటనే నిజమని నమ్మడం కాదు. మూలాలను పరిశీలించడం, శాస్త్రీయ ఆధారాలను గౌరవించడం, ధృవీకరించిన సమాచారాన్నే ముందుకు తీసుకెళ్లడం. దేశంలో రహదారులు, పరిశ్రమలు, పట్టణాలు, డిజిటల్ సేవలు విస్తరిస్తున్న కొద్దీ వాటి పర్యావరణ ప్రభావాలను ముందుగానే అంచనా వేసి తగ్గించడం కూడా అవసరం.
కాలుష్య నియంత్రణ..
క్షేత్రస్థాయిలో ఫలితాలు ఎక్కడ?
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ వాయు కాలుష్యాన్ని ప్రజారోగ్యానికి ప్రధాన ప్రమాద కారకంగా గుర్తిస్తోంది. సూక్ష్మ కణ కాలుష్యం, ముఖ్యంగా పీఎం 2.5, ఆరోగ్యంపై చూపే ప్రభావాలపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న జాతీయ స్వచ్ఛ వాయు కార్యక్రమం ద్వారా నగరాల్లో గాలి నాణ్యత మెరుగుదల, కాలుష్య నియంత్రణ, స్థానిక స్థాయి కార్యాచరణకు ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది. ఇటువంటి కార్యక్రమాల అసలు ఫలితం వాటి అమలు, పర్యవేక్షణ, ప్రజలకు అందుతున్న ప్రయోజనాల్లో కనిపించాలి. వాహనాల ఉద్గారాలు, నిర్మాణ ధూళి, రోడ్డు ధూళి, వ్యర్థాల దహనం, పారిశ్రామిక ఉద్గారాలు వంటి కాలుష్య వనరులపై నిరంతర పర్యవేక్షణ అవసరం. అభివృద్ధి ఆగాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ అది ప్రజారోగ్య ప్రయోజనాలను, పర్యావరణ పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ సాగాలి. స్థానిక సంస్థల సమర్థ అమలు, పరిశ్రమల బాధ్యత, శాస్త్రీయ సంస్థల మార్గదర్శకత్వం, మీడియా నిబద్ధత, పౌరుల భాగస్వామ్యం కలిసి పనిచేసినప్పుడే స్థిరమైన మార్పు సాధ్యమవుతుంది. పర్యావరణ పరిరక్షణను అభివృద్ధికి వ్యతిరేకంగా చూడకుండా, అభివృద్ధి నాణ్యతను నిర్ణయించే ఒక ముఖ్యమైన ప్రమాణంగా చూడాల్సిన సమయం ఇది.
నేటి ప్రగతి.. రేపటి తరాల పరీక్ష కాకూడదు!
దేశ అభివృద్ధిని ఇకపై కేవలం జీడీపీ, హైవేలు, భవనాలు, పెట్టుబడుల పరిమాణంతోనే కొలవడం సరిపోదు. అభివృద్ధి మధ్య ఒక సాధారణ పౌరుడి జీవన నాణ్యత ఎంత మెరుగుపడిందన్నదీ అంతే ముఖ్యమైన ప్రమాణం కావాలి. పౌరుడు పీల్చే గాలి, తాగే నీరు, పిల్లలు పెరిగే పరిసరాలు, నగరాల్లో పచ్చదనం, ప్రజా రవాణా, కాలుష్య నియంత్రణ ఫలితాలు, ఇవన్నీ అభివృద్ధి నిర్వచనంలో భాగం కావాలి. ఎన్నికల నినాదాలు మారవచ్చు. డిజిటల్ వేదికలపై చర్చలు గంటల్లోనే మారిపోవచ్చు. కానీ పచ్చదనం, సహజ వనరుల నాణ్యత రేపటి తరాల జీవితాలను దీర్ఘకాలం ప్రభావితం చేస్తాయి. అందుకే రాజకీయ చర్చకు ఉన్న ప్రాధాన్యంతో పాటు పర్యావరణం, ప్రజారోగ్యంపై కూడా నిరంతర ప్రజా చర్చ అవసరం. డిజిటల్ వేదికల వేగాన్ని ప్రజాప్రయోజన సమాచారానికి ఉపయోగించగలిగితే, అదే శబ్దం సామాజిక బాధ్యతకు స్వరంగా మారుతుంది. దేశం ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగిందన్నదే కాదు, ఆ ఎదుగుదల ప్రతి పౌరుడికి ఎంత ఆరోగ్యకరమైన, స్వచ్ఛమైన, గౌరవప్రదమైన జీవితం అందించిందన్నదే నిజమైన ప్రగతికి కొలమానం. తరతరాలకు స్వేచ్ఛగా శ్వాసించే భారతాన్ని నిర్మించగలిగితేనే స్వాతంత్య్ర స్ఫూర్తి మరింత సంపూర్ణమవుతుంది.
ఫిరోజ్ ఖాన్, 9640466464
