కామ్రేడ్ రఘుపాల్ 1943 మే 22న రాజకీయ చైతన్యం ఉన్న కుటుంబంలో జన్మించారు. నాన్న గోపాల్రెడ్డి 1952-57లో జనగాం శాసన సభ్యునిగా పనిచేశాడు. అయినప్పటికీ ఆయన సాధారణ జీవితమే గడిపాడు. కుటుంబం హైదరాబాద్లోని మౌలాలిలో స్థిరపడింది. చిన్ననాటి నుంచే సామాజిక అసమానతలు, పేదల కష్టాలు రఘుపాల్ను కలచివేశాయి. కుటుంబానికి రాజకీయ నేపథ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఆయన తన జీవితాన్ని ప్రజా ఉద్యమాలకు అంకితం చేయాలనే నిర్ణయం తీసుకున్నారు. యువకుడిగా ఉన్న రోజుల్లోనే వామపక్ష భావజాలం ఆయనపై ప్రభావం చూపింది. సమాజంలో ఉన్న దోపిడీ, అన్యాయం, కార్మికుల దయనీయ పరిస్థితులు ఆయనను ఉద్యమ మార్గం వైపు నడిపించాయి. 1970లో భారతితో ఆయన వివాహం జరిగింది. కుటుంబ బాధ్యతలు ఉన్నప్పటికీ, ఉద్యమ జీవితం నుంచి ఆయన వెనక్కి తగ్గలేదు.
కొంతకాలం ఉద్యోగం చేసినా, 1974లో పూర్తికాల పార్టీ కార్యకర్తగా మారి తన జీవితాన్ని ప్రజా పోరాటాలకు అంకితం చేశారు. ఆ నిర్ణయం సాధారణం కాదు. ఆర్థిక భద్రత లేకుండా, కుటుంబ భవిష్యత్తుపై అనిశ్చితి ఉన్నప్పటికీ, ప్రజల పక్షాన నిలబడటానికే ఆయన ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. రఘుపాల్ వ్యక్తిత్వంలో కనిపించే ప్రధాన లక్షణం సరళత. నాయకుడిగా కాకుండా సహచరుడిగా మెలగడం ఆయన ప్రత్యేకత. ఉద్యమంలో ఉన్న వారిని కుటుంబ సభ్యుల్లా చూసుకునేవారు. తమ ఇంటి తలుపులు ఎప్పుడూ సహచరులకు తెరిచే ఉండేవి. పార్టీ కార్యకర్తలు, విద్యార్థులు, కార్మిక నాయకులు ఆయన ఇంట్లోనే ఆశ్రయం పొందిన సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. కష్టకాలంలో సహచరులకు అండగా నిలబడటం ఆయన సహజ స్వభావం.
డెబ్బయ్యవ దశకంలో దేశ రాజకీయ చరిత్రలో కలతల కాలం. అత్యవసర పరిస్థితి పేరుతో ప్రజాస్వామ్య హక్కులపై తీవ్ర దాడులు జరిగాయి. కార్మిక సంఘాలు, విద్యార్థి ఉద్యమాలు, ప్రజా సంఘాలపై నిర్బంధం పెరిగింది. అలాంటి సమయంలో రఘుపాల్ వెనక్కి తగ్గలేదు. పరిశ్రమల్లో కార్మికులను సంఘటితం చేయడం, యూనియన్ల నిర్మాణం, హక్కుల కోసం పోరాటాలకు నాయకత్వం వహించడం వంటి బాధ్యతలను ధైర్యంగా చేపట్టారు.హైదరాబాద్ పరిశ్రమల ప్రాంతాల్లో ఆయన కీలక పాత్ర పోషించారు. కార్మికులు ఎదుర్కొంటున్న తక్కువ వేతనాలు, అన్యాయ తొలగింపులు, పని గంటల సమస్యలపై ఉద్యమాలు నిర్మించారు. పరిశ్రమ యజమానులు, ప్రభుత్వాల ఒత్తిళ్లు ఉన్నప్పటికీ కార్మికుల పక్షాన నిలబడ్డారు. కార్మికోద్యమం కేవలం వేతనాల కోసం పోరాటం కాదని, అది గౌరవప్రదమైన జీవితం కోసం జరిగే యుద్ధమని ఆయన నమ్మేవారు.
ఎమర్జెన్సీ సమయంలో జరిగిన నిర్బంధాలు ఆయనను మరింత దృఢంగా మార్చాయి. అరెస్టులు, బెదిరింపులు, నిఘా మధ్య కూడా ఆయన కార్యకలాపాలు కొనసాగించారు. అరెస్టయిన కార్మిక నాయకుల కుటుంబాలకు సహాయం అందించడం, వారి పిల్లల చదువులకు తోడ్పాటు ఇవ్వడం వంటి పనులు నిశ్శబ్దంగా చేశారు. ఉద్యమం అంటే కేవలం సభలు, నినాదాలు మాత్రమే కాదు.. మనుషుల జీవితాలకు అండగా నిలబడటమని ఆయన తన జీవితం ద్వారా చూపించారు.విద్యార్థి, యువజన ఉద్యమాలతో కూడా ఆయనకు బలమైన అనుబంధం ఉంది. యువతలో రాజకీయ చైతన్యం పెరగాలని, సమాజ సమస్యలపై అవగాహన కలగాలని ఆయన ఎప్పుడూ కోరుకునేవారు. చదువు మాత్రమే కాకుండా సామాజిక బాధ్యత కూడా అవసరమని చెప్పేవారు. ఉద్యమాల ద్వారా ప్రజాస్వామ్యం బలపడుతుందని ఆయన విశ్వసించారు.
1990ల తర్వాత దేశంలో ఆర్థిక ఉదారవాద విధానాలు వేగంగా అమలయ్యాయి. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణ, కార్మిక చట్టాల బలహీనీకరణ, కాంట్రాక్టు ఉద్యోగాల పెరుగుదల వంటి మార్పులు కార్మిక వర్గాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి. ఈ విధానాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ఉద్యమాల్లో రఘుపాల్ చురుకుగా పాల్గొన్నారు. కార్మిక హక్కులపై జరుగుతున్న దాడులను ఆయన తీవ్రంగా విమర్శించారు. బీజేపీ ప్రభుత్వ కాలంలో కార్మిక చట్టాల మార్పులు, ప్రజాస్వామ్య హక్కులపై పెరుగుతున్న ఆంక్షలు, ప్రజా రంగ సంస్థల బలహీనీకరణ వంటి అంశాలపై ఆయన నిరంతరం స్పందించారు. మత విద్వేష రాజకీయాలు సమాజాన్ని ప్రమాదకర దిశగా తీసుకెళ్తున్నాయని హెచ్చరించారు. ప్రజల మధ్య ఐక్యతను కాపాడుకోవాలని పిలుపునిచ్చారు.
రఘుపాల్ జీవితంలో వ్యక్తిగత ప్రచారం, హంగులు ఎప్పుడూ కనిపించలేదు. పదవుల కోసం పోటీ పడలేదు. గుర్తింపు కోసం ప్రయత్నించలేదు.
ఉద్యమం బలపడితే చాలు అన్న భావనతోనే పనిచేశారు. అందుకే సహచరుల్లో ఆయనకు ప్రత్యేక గౌరవం ఏర్పడింది. ఉద్యమ రాజకీయాల్లో నిబద్ధతకు ఆయన ఒక ప్రతీకగా నిలిచారు. 2025 చివర్లో క్యాన్సర్ బారిన పడినా ఆయన మనోధైర్యం కోల్పోలేదు. చికిత్స పొందుతూ కూడా సహచరులతో మాట్లాడటం, ఉద్యమ పరిణామాలపై ఆసక్తి చూపడం కొనసాగించారు. చివరకు 2025 మే 18న ఆయన కన్నుమూశారు. మరణానంతరం తన శరీరాన్ని వైద్య పరిశోధనల కోసం దానం చేయడం ఆయన జీవితతత్వానికే నిదర్శనం.కామ్రేడ్ రఘుపాల్ జీవితం మనకు ఒక స్పష్టమైన సందేశం ఇస్తుంది- ప్రజల కోసం జీవించడం అంటే గొప్ప పదవులు పొందడం కాదు, వారి కష్టాల్లో తోడుగా నిలబడటం. ఉద్యమం అంటే వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కోసం కాదు, సమాజ మార్పు కోసం జరిగే నిరంతర పోరాటం. నేటి తరానికి ఆయన జీవితం ఒక విలువైన పాఠం. కార్మిక హక్కులు, ప్రజాస్వామ్యం, సామాజిక న్యాయం కోసం ఆయన సాగించిన పోరాటం ఎప్పటికీ స్ఫూర్తిగా నిలుస్తుంది. (మే 18, కామ్రేడ్ రఘుపాల్ తొలి వర్థంతి)
డిజి నరసింహారావు 9490098580
