ఉదయం ఆఫీసుకు వెళ్లే తొందర. అల్పాహారం బదులుగా ఒక కప్పు కాఫీ. మధ్యాహ్నం హోటల్ భోజనం. సాయంత్రం టీతో బిస్కెట్లు. రాత్రి ఆలస్యంగా భోజనం. వ్యాయామానికి సమయం లేదు. వారాంతంలో విశ్రాంతి పేరుతో గంటల తరబడి టీవీ లేదా మొబైల్. ఇది ఈరోజు కోట్లాది భారతీయుల జీవనశైలి. బయటకు చూస్తే ఆరోగ్యంగానే కనిపిస్తారు. పనులు చేసుకుంటారు. ఎలాంటి నొప్పీ లేదు. కానీ శరీరంలో ఒక అవయవం మాత్రం నిశ్శబ్దంగా మార్పులకు గురవుతోంది. అదే కాలేయం (Liver). ప్రపంచ హెపటైటిస్ దినోత్సవం సందర్భంగా ఈ ప్రత్యేక కథనం.
ఇటీవల ఆరోగ్య పరీక్షలు చేయించుకునే ప్రతి పది మందిలో చాలామందికి ‘ఫ్యాటీ లివర్’ ఉందని వైద్యులు చెబుతున్నారు. మరోవైపు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మంది హెపటైటిస్ బి, హెపటైటిస్ సి వైరస్లతో జీవిస్తున్నారు. వీరిలో చాలా మందికి తమకు ఈ వ్యాధి ఉందనే విషయం కూడా తెలియదు. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) హెపటైటిస్ను ‘నిశ్శబ్ద మహమ్మారి’గా పేర్కొంటోంది. ఎందుకంటే లక్షణాలు కనిపించే సమయానికి చాలామందిలో కాలేయం ఇప్పటికే తీవ్రంగా దెబ్బతిన్న ఉంటుంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రపంచ హెపటైటిస్ దినోత్సవం మనందరికీ ఒక ప్రశ్న వేస్తోంది…
‘మన గుండె గురించి ఆలోచిస్తాం… కిడ్నీల గురించి ఆలోచిస్తాం… కానీ మన కాలేయం గురించి చివరిసారి ఎప్పుడు ఆలోచించాం?’ కాలేయం.. మన శరీరంలోని అద్భుత రసాయన పరిశ్రమ. మన శరీరంలో గుండె ఎంత ముఖ్యమో, కాలేయం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. అయితే గుండె కొట్టుకోవడం మనకు తెలుస్తుంది. కడుపు నొప్పి వస్తే మనం వెంటనే వైద్యుడి దగ్గరకు వెళ్తాం. కానీ కాలేయం మాత్రం చివరి దశ వరకు పెద్దగా హెచ్చరిక ఇవ్వదు. కాలేయం ప్రతి నిమిషం మన కోసం పనిచేస్తూనే ఉంటుంది.
కాలేయం ఏం చేస్తుంది
– తిన్న ఆహారాన్ని శక్తిగా మారుస్తుంది.
– రక్తంలోని విషపదార్థాలను తొలగిస్తుంది.
– మందులను జీవక్రియ చేస్తుంది.
– గ్లూకోజ్ను నిల్వ చేస్తుంది.
– కొవ్వులను జీర్ణం చేయడానికి అవసరమైన పిత్తరసాన్ని తయారు చేస్తుంది.
– రక్తం గడ్డకట్టడానికి అవసరమైన ప్రోటీన్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
– శరీరానికి అవసరమైన అనేక జీవరసాయన చర్యలను నియంత్రిస్తుంది.
శరీరంలో ఎన్నో బాధ్యతలు నిర్వహించే ఈ అవయవం అనారోగ్యానికి గురైతే మొత్తం శరీరంపైనే ప్రభావం పడుతుంది.
కొత్త యుగపు నిశ్శబ్ద వ్యాధి
ఒకప్పుడు ఫ్యాటీ లివర్ అంటే మద్యం ఎక్కువగా తాగే వారిలో కనిపించే సమస్య అని భావించేవారు. కానీ ఇప్పుడు పరిస్థితి పూర్తిగా మారింది. మద్యం అసలు తాగని వ్యక్తుల్లో కూడా ఫ్యాటీ లివర్ విపరీతంగా పెరుగుతోంది. దీనిని ప్రస్తుతం మెటబాలిక్ డిస్ఫంక్షన్ అసోసియేటెడ్ స్టియాటోటిక్ లివర్ డిసీజ్ (MASLD) అని పిలుస్తున్నారు. ఇది జీవనశైలికి సంబంధించిన వ్యాధి. కాలేయ కణాల్లో అవసరానికి మించిన కొవ్వు నిల్వ కావడం దీని ప్రారంభం. ఈ కొవ్వు ఏండ్ల పాటు అలాగే ఉంటే కొందరిలో వాపు వస్తుంది. తరువాత కాలేయ కణాలు దెబ్బతింటాయి. అక్కడ మచ్చల కణజాలం (Fibrosis) ఏర్పడుతుంది. చివరకు సిరోసిస్, కాలేయ వైఫల్యం, కొందరిలో కాలేయ క్యాన్సర్ కూడా రావచ్చు.
భారతదేశంలో ఎందుకు వేగంగా పెరుగుతోంది?
భారతీయుల శరీర నిర్మాణం పాశ్చాత్య దేశాల ప్రజలతో పోలిస్తే భిన్నంగా ఉంటుంది. మనలో చాలామందికి బరువు అంతగా ఎక్కువగా కనిపించకపోయినా పొట్ట చుట్టూ కొవ్వు ఎక్కువగా పేరుకుపోతుంది. దీనిని సెంట్రల్ ఒబెసిటీ అంటారు. ఈ కొవ్వు ఇన్సులిన్ పనితీరును దెబ్బతీసి కాలేయంలో కొవ్వు నిల్వను పెంచుతుంది.
కారణాలు:
– కూర్చునే ఉద్యోగాలు
– వ్యాయామం లేకపోవడం
– తీపి పానీయాలు
– ఫాస్ట్ ఫుడ్
– అధిక తెల్ల బియ్యం, మైదా పదార్థాలు
– నిద్రలేమి
– మధుమేహం
– అధిక కొలెస్ట్రాల్
– ఊబకాయం
హెపటైటిస్ అంటే ఏమిటి?
‘హెపటైటిస్’ అనే పదానికి అర్థం కాలేయంలో వాపు. ఈ వాపు అనేక కారణాల వల్ల రావచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముఖ్యంగా ఐదు వైరస్లు హెపటైటిస్కు కారణమవుతాయి.
హెపటైటిస్ ఎ – కలుషిత ఆహారం, నీటి ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.
హెపటైటిస్ బి – రక్తం, శరీర ద్రవాలు, తల్లి నుంచి శిశువుకు సంక్రమిస్తుంది.
హెపటైటిస్ సి – ప్రధానంగా రక్తం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.
హెపటైటిస్ డి – హెపటైటిస్ బి ఉన్నవారిలో మాత్రమే వస్తుంది.
హెపటైటిస్ ఇ – కలుషిత నీటి ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. గర్భిణీలలో ప్రమాదకరంగా మారే అవకాశం ఉంది.
ఫ్యాటీ లివర్, హెపటైటిస్ – రెండూ ఒకటేనా?
ఇది చాలా సాధారణ అపోహ. సమాధానం కాదు. ఫ్యాటీ లివర్లో కాలేయంలో కొవ్వు పేరుకుపోతుంది. హెపటైటిస్లో కాలేయంలో వాపు ఉంటుంది. అయితే ఫ్యాటీ లివర్ కూడా కొందరిలో తీవ్రమై వాపును కలిగిస్తుంది. ఆ దశను అంటారు. అంటే రెండు వ్యాధులు వేర్వేరు అయినప్పటికీ, రెండూ కాలేయాన్ని దెబ్బతీసే సామర్థ్యం కలిగినవే.
లక్షణాలు ఎందుకు కనిపించవు?
కాలేయానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. దెబ్బతిన్నా మిగిలిన భాగం పనిచేస్తూ శరీరాన్ని నడిపిస్తుంది. అందుకే ప్రారంభ దశల్లో నొప్పి ఉండదు. జ్వరం ఉండదు. ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు ఉండవు. కొంతమందికి మాత్రమే అలసట, ఆకలి తగ్గడం, కుడి వైపు పొట్టలో భారంగా అనిపించడం వంటి లక్షణాలు ఉండవచ్చు.
చివరి దశల్లో మాత్రమే కామెర్లు, కాళ్లు వాపు, పొట్టలో నీరు, రక్తస్రావం, గందరగోళం వంటి తీవ్రమైన లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.
ఎవరు తప్పకుండా పరీక్షలు చేయించుకోవాలి?
ఈ కింది పరిస్థితులు ఉన్నవారు నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
– 40 ఏండ్లు దాటినవారు
– మధుమేహం ఉన్నవారు
– అధిక బరువు
– నడుము చుట్టూ కొవ్వు
– అధిక ట్రైగ్లిజరైడ్స్
– కుటుంబంలో కాలేయ వ్యాధి
– లివర్ ఎంజైమ్స్ పెరిగినవారు
– రక్త మార్పిడి చరిత్ర
– డయాలసిస్ పొందినవారు
– హెపటైటిస్ బి ప్రమాద కారకాలు ఉన్నవారికి వైద్యుడు అవసరాన్ని బట్టి LFT, Ultrasound, HBsAg, Anti-HCV, FibroScan వంటి పరీక్షలు సూచిస్తారు.
టీకాతో నివారించగల వ్యాధి
ప్రజారోగ్యంలో గొప్ప విజయాల్లో ఒకటి హెపటైటిస్ బి టీకా. శిశువులకు పుట్టిన వెంటనే టీకా ఇవ్వడం వల్ల భవిష్యత్తులో తీవ్రమైన కాలేయ వ్యాధుల ప్రమాదం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. టీకా తీసుకోని ప్రమాద వర్గాలకు చెందిన పెద్దలు కూడా వైద్యుల సలహాతో టీకా తీసుకోవాలి.
చికిత్సతో నయం చేసే అవకాశం
ఒకప్పుడు హెపటైటిస్ సి అంటే జీవితాంతం సమస్య అని భావించేవారు. కానీ ఇప్పుడు నేరుగా వైరస్పై పనిచేసే యాంటీవైరల్ మందులతో చాలా మంది పూర్తిగా కోలుకుంటున్నారు. అందుకే ముందుగా గుర్తించడం అత్యంత ముఖ్యం. సోషల్ మీడియాలో వచ్చే ప్రతి సలహా నమ్మొద్దు. మూడు రోజుల్లో ఫ్యాటీ లివర్ మాయం!’, ‘ఒక కషాయం తాగితే కాలేయం పూర్తిగా శుభ్రం!’, ‘డిటాక్స్ జ్యూస్తో కొత్త లివర్ వస్తుంది!’ ఇలాంటి ప్రకటనలకు శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. కొన్ని మూలికల మందులు కూడా కాలేయానికే హాని చేసే అవకాశం ఉంది.
కాలేయాన్ని కాపాడే పది అలవాట్లు
– శరీర బరువును నియంత్రించండి.
– వారానికి కనీసం 150 నిమిషాలు వ్యాయామం చేయండి.
– తీపి పానీయాలు తగ్గించండి.
– కూరగాయలు, పండ్లు, పప్పులు ఎక్కువగా తీసుకోండి.
– ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారం తగ్గించండి.
– మధుమేహం, రక్తపోటును నియంత్రించండి.
– మద్యం పూర్తిగా మానేయండి.
– హెపటైటిస్ బి టీకా తీసుకోండి.
– వైద్యుల సలహా లేకుండా మందులు వాడవద్దు.
– అవసరమైతే కాలేయ పరీక్షలు చేయించుకోండి.
అపోహలు – నిజాలు
అపోహ: ఫ్యాటీ లివర్ అంటే మద్యం తాగే వారికే వస్తుంది.
నిజం: మద్యం తాగని వారిలో కూడా చాలా సాధారణం.
అపోహ: ఫ్యాటీ లివర్కు ఎలాంటి ప్రమాదం లేదు.
నిజం: కొందరిలో ఇది సిరోసిస్, కాలేయ క్యాన్సర్ వరకు వెళ్లవచ్చు.
అపోహ: కాలేయాన్ని కషాయాలతో శుభ్రం చేయొచ్చు.
నిజం: దీనికి శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు.
అపోహ: హెపటైటిస్ ఉన్నవారికి తప్పకుండా కామెర్లు వస్తాయి.
నిజం: చాలామందికి ఏ లక్షణమూ ఉండకపోవచ్చు.
ముగింపు
గుండె కోసం నడుస్తాం. ఎముకల కోసం కాల్షియం తీసుకుంటాం. కళ్ల కోసం పరీక్షలు చేయించుకుంటాం. కానీ రోజుకు వందలాది జీవక్రియలను నిర్వహించే కాలేయాన్ని మాత్రం తరచుగా మర్చిపోతాం. కాలేయం మనతో గొడవపడదు. నొప్పితో అరవదు. కానీ మన జీవనశైలికి మూగ సాక్షిగా మారుతుంది. అందుకే అది పూర్తిగా దెబ్బతినే వరకు వేచి ఉండకూడదు. ఈ ప్రపంచ హెపటైటిస్ దినోత్సవం సందర్భంగా ప్రతి కుటుంబం ఒక నిర్ణయం తీసుకోవాలి. ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, క్రమమైన వ్యాయామం, హెపటైటిస్ బి టీకా, అవసరమైన పరీక్షలు. కాలేయాన్ని కాపాడుకోవడం అంటే కేవలం ఒక అవయవాన్ని రక్షించడం కాదు. మన శరీరంలోని శక్తి కేంద్రాన్ని, మన జీవన నాణ్యతను, మన భవిష్యత్తును కాపాడుకోవడం. మన కాలేయం నిశ్శబ్దంగా మన కోసం పనిచేస్తోంది. ఇప్పుడు దాన్ని కాపాడాల్సిన బాధ్యత మనది.
డా|| యం. రమాదేవి
ప్రొఫెసర్ డ హెడ్, ఫిజియాలజీ
గాంధీ మెడికల్ కాలేజ్
