ఇల్లు కట్టి చూడు…పెండ్లి చేసి చూడు..అని గతంలో అనేవారు. ఇప్పుడు ఇల్లు కట్టుకోవచ్చు.. లేదా అపార్ట్ మెంట్ లో ఫ్లాట్ తీసుకోవచ్చు. కానీ నేడు అమ్మాయిల పెండ్లి చేయాలంటే.. లక్షలు కాదు కోట్లు కావాల్సిందే. దశాబ్దకాలం కిందట వరకూ అమ్మాయి గుణ గణాలు చూసి నచ్చితే ఎంతోకొంత ఇచ్చి పెండ్లిండ్లు చేసేవారు. ఇప్పుడు సమాజంలోని జన స్వభావం మారింది. మాకు ఇంత కట్నం కావాల్సిందేనని కొందరు అంటుంటే.. మరి కొందరు మా అబ్బాయి ఐఐటీ, ఐఏఎస్, ఎంబీఏ, ఎంబీబీఎస్ చదివాడు. వాడి చదువుకు లక్షలు పోశాం. కట్న కానుకల రూపంలో ఆ మొత్తాన్ని చెల్లించాలి అంటూ అబ్బాయి తల్లిదండ్రులు డిమాండ్ చేస్తున్నారు. కట్నం తీసుకున్న వాడు గాడిద అంటూ సమాజం అంటున్నా.. మరోపక్క సంతలో పశువును బేరమాడి కొనుక్కున్నట్టు వరుడిని కొనుక్కునేందుకు రహస్య వరకట్నం పుచ్చుకోవడం మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉంది.
న్యూఢిల్లీ : భారతదేశంలో వరకట్నం చట్టవిరుద్ధం కావచ్చు. కానీ విద్య , ఉద్యోగాలతో ముడిపడి ఉన్న అనధికారిక ‘‘పన్నులు’’ ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి. ఐఏఎస్ అధికారుల నుంచి ఐఐటీ పట్టభద్రుల వరకు వారి డిగ్రీలు, జీతాలతో పాటు వరుడి విలువ కూడా పెరుగుతూనే ఉంది. వరకట్నపు మరణాలు, విద్యా పరిశోధనలు.. విద్యావంతులైన పురుషులను ఇప్పటికీ డబ్బు సంపాదించే సాధనంగా మార్చే ఈ వ్యవస్థపై పోరాటం చేయలేక ఎన్నో కుటుంబాలు లోలోన కుమిలిపోతున్నాయి. అమన్ (పేరు మార్చబడింది) అనే వ్యక్తి 2023లో ఎస్సెస్సీ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. పన్నులు, దర్యాప్తుల నుంచి
క్లరికల్ పరిపాలనా పనుల వరకు, వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలు , విభాగాలలో ప్రతిష్టాత్మకమైన గ్రూప్ బీ, గ్రూప్ సీ ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు ఈ పరీక్ష ఒక మార్గం కావడంతో ఉద్యోగం సంపాదించాడు.
ఓ ఆఫీస్లో పని చేస్తున్న అమన్ బాస్ ఆఫీసులోకి అడుగుపెట్టిన వెంటనే ‘‘మేడం.. నేను రాజీనామా చేయబోతున్నాను’’ అని చెప్పాడు. అతని రిపోర్టింగ్ మేనేజర్ ఆశ్చర్యపోయి అమన్ పనిలో బాగా రాణిస్తున్నావు కదా ! ఇలాంటి నిర్ణయం అకస్మాత్తుగా ఎందుకు తీసుకున్నావు అని అడగ్గా అతడు గర్వంగా ఇలా జవాబిచ్చాడు. ‘‘ మేడం నేను ఎస్సెస్సీ పాసయ్యా. ఇప్పుడు నా జీతం రూ. 25 లక్షలు’’ అని చెప్పాడు.
బాస్ అయోమయానికి గురయ్యారు. ‘‘జీతం అంత ఎక్కువగా ఉండటమేంటి’’ అని మేడం అడగ్గా అమన్ నవ్వుతూ ‘‘లేదు మేడమ్. నా జీతం నెలకు సుమారు రూ. 35 వేలు. కానీ నేను ప్రభుత్వ ఉద్యోగిని కాబట్టి, నా పెండ్లి రేటు ఇప్పుడు రూ. 25 లక్షలు.” అనటంతో.. ఆ గదిలో నిశ్శబ్దం ఆవరించింది.ఇలాంటివి దేశంలో ఇప్పటికీ బహిరంగంగా జరుగుతున్నాయా అని బాస్ అడగ్గా అవునంటూ అమన్ జవాబిచ్చాడు. ‘‘ బీహార్లోని మా కుటుంబం ఇప్పటికే పెండ్లి సంబంధాల గురించి చర్చ మొదలుపెట్టింది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగంలో ప్రతి ఏటా ఈ రేటు పెరుగుతూనే ఉంటుంది. అయితే ఇలా తమ ‘రేటు’’ గురించి ఇంత స్వేచ్ఛగా మాట్లాడేవారు చాలా తక్కువ మంది ఉంటారు.’’ అని చెప్పాడు. దీన్ని బట్టి అంచనాలు, పెండ్లి ప్రమాణాలు, బహుమతులు, జంటను స్థిరపరచడం, హోదాకు తగ్గట్టుగా పెండ్లి సంబంధాలు చూడటం నేడు సర్వసాధా రణమైపోయింది.
కానీ మనదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో, పెండ్లి కొడుకుల కోసం ఇప్పటికీ ఒక అనధికారిక ధరల పట్టిప్రభుత్వ ఉద్యోగాల పట్ల భారతదేశానికి ఉన్న వ్యామోహం ఇక్కడ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ముఖ్యంగా చిన్న నగరాలు, పట్టణాలలో స్థిరమైన ప్రభుత్వ జీతానికి ఇప్పటికీ అపారమైన సామాజిక శక్తి ఉంది. ఉద్యోగాల కోతలు, ఉద్యోగ అనిశ్చితి అనేవి నిరంతర భయాలుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఇది భద్రతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఆ స్థిరత్వం తరచుగా నేరుగా వివాహ బేరసారాల శక్తిగా మారుతుంది. యూపీఎస్సీ ర్యాంకు, ఎస్ఎస్సీ పోస్టింగ్, పీఎస్యూ ఉద్యోగం లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగం వంటివి వైవాహిక డిమాండ్ను నాటకీయంగా పెంచుతున్నాయి.క ఉంది. ఒక వ్యక్తి యొక్క విద్య లేదా జీతం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, ఆశించే కట్నం కూడా అంత ఎక్కువగా ఉంటోంది.ఓ ఐఐటీ పట్టభద్రుడికి రూ. పది లక్షల డిమాండ్ ఉంది. ఇక ఐఏఎస్ అధికారిని తరచుగా ‘అత్యుత్తమమైన జోడీ’గా పరిగణిస్తారు. బీహార్, ఉత్తర ప్రదేశ్ నుంచి వచ్చిన అనేక పాత నివేదికల్లో .. ఐఏఎస్ , ఐపీఎస్ అధికారులు వారి హోదా, కుటుంబ నేపథ్యం పోస్టింగ్ను బట్టి రూ. కోటి నుంచి 5 కోట్ల వరకు కట్నాలు పొందుతున్నారని కొన్ని కుటుంబాల వారు , పెండ్లి సంబంధాలు చూసే బ్రోకర్లు పేర్కొన్నారు. డాక్టర్లు , ఇంజనీర్లు రూ. 20 లక్షల నుంచి కోటి వరకు కట్నాలను పొందవచ్చని, అదే సమయంలో ప్రభుత్వ గుమాస్తాలు , ఉపాధ్యాయులు తరచుగా కార్లు, నగలు లేదా బంగారంతో పాటు కొన్ని లక్షల రూపాయల డిమాండ్లతో వచ్చేవారని తెలిపారు.
భారతదేశపు అనధికారిక వరుల మార్కెట్ యూపీఎస్సీ ఫలితాల సమయంలో వచ్చిన కొన్ని ప్రాంతీయ నివేదికలు, విజయం సాధించిన అభ్యర్థులు ‘‘రాత్రికి రాత్రే కోటీశ్వరులు’’గా మారారని కూడా వర్ణించాయి.వార్షిక జీతభత్యాలను బట్టి అంచనాలు పెరిగే‘‘ప్యాకేజీ ఆధారిత కట్న’’ గురించిన నివేదికలు కూడా ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా టెక్ ఉద్యోగాలు, ప్రయి వేట్ రంగ ఉద్యోగాలు , ఎన్నారై వివాహాలలో ఇది కనిపిస్తుంది. అధికారిక జాతీయ ‘‘కట్నం ధరల పట్టి’’ అంటూ ఏదీ లేదు. కట్నం చట్టవిరుద్ధం కాబట్టి, ఈ సంఖ్యలు ఎక్కువగా ప్రాంతీయ నివేదికలు, క్షేత్రస్థాయి అధ్యయనాలు, సామాజిక చర్చలు , వ్యక్తిగత కథనాల ద్వారానే అందుబాటులో ఉన్నాయి.కానీ దశాబ్దాల విద్యా పరిశోధనలు , క్షేత్రస్థాయి నివేదికలు ఒక స్థిరమైన ధోరణిని సూచిస్తున్నాయి. ఉన్నత విద్య , సురక్షితమైన ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు తరచుగా అధిక కట్నం అంచనాలను ఆకర్షిస్తాయి.బీహార్ , ఉత్తర ప్రదేశ్ గ్రామాలపై దృష్టి సారించిన కొన్ని సామాజిక శాస్త్ర అధ్యయనాలు కూడా, ప్రయివేట్ ఉద్యోగాలు లేదా వ్యవసాయ నేపథ్యాలతో పోలిస్తే ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు ఆశించిన కట్నం మొత్తాలను గణనీయంగా పెంచాయని గుర్తించాయి.
ఈ అంచనాలు స్థిరమైన ధరల కంటే సామాజిక మార్కెట్ విలువ వలే హెచ్చుతగ్గులకూ లోనవు తాయి. ఇక 2026లో, ఈ వైరుధ్యం మునుపెన్నడూ లేనంత తీవ్రంగా కనిపిస్తోంది, ఇప్పుడు చాలా కుటుంబాలు కూతుళ్ల చదువుల కోసం రూ. లక్షలు ఖర్చు చేస్తున్నాయి. ఎన్నడూ తొలగని వరకట్న సమస్య దేశంలో ప్రతి ఏటా వేలాది వరకట్న మరణాలు నమోదవుతూనే ఉన్నాయి. ఎన్సీఆర్బీ గణాంకాల ప్రకారం, 2024లో భారతదేశంలో 5,737 వరకట్న మరణాలు నమోదయ్యాయి. అంటే, వరకట్న సంబంధిత హింస కారణంగా ప్రతిరోజూ సుమారు 16 మంది మహిళలు మరణిస్తున్నారు. ఈ మరణాలలో 2,000కు పైగా ఒక్క ఉత్తర ప్రదేశ్లోనే సంభవించగా, ఆ తర్వాతి స్థానంలో బీహార్ ఉంది. 2023లో వరకట్న నిషేధ చట్టం కింద 15,000కు పైగా కేసులు నమోదయ్యాయి. ఆ సంవత్సరంలో 6,100 మందికి పైగా మహిళలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
వరకట్న వేధింపుల కేసులు తక్కువగా నమోదవు తున్నాయని కార్యకర్తలు చాలాకాలంగా వాదిస్తున్నందున ఈ సంఖ్యలు మరింత ఆందోళనకరంగా మారుతు న్నాయి. అనేక కేసులు “వంటగది ప్రమాదాలు”, ఆత్మహత్యలు, కుటుంబ కలహాలు లేదా ఆకస్మిక అనారోగ్యం వంటి వాటి కింద మరుగున పడిపోతు న్నాయి. పట్టణ విద్య ఉన్నప్పటికీ,సామాజిక మాధ్యమాలపై అవగాహన, మహిళలు అధిక జీతాలు ఇచ్చే ఉద్యోగాల్లోకి ప్రవేశించడం వంటివి జరిగినప్పటికీ, వరకట్న సంస్కృతి కనుమరు గవలేదు. చాలా చోట్ల, అది కేవలం ఆధునిక రూపాన్ని సంతరించుకుంది. ఆర్థికవేత్త సౌమ్యనేత్ర మున్షీ రచించిన ‘ఎడ్యుకేషన్ అండ్ డౌరీ: యాన్ ఎకనామిక్ ఎక్స్ప్లోరేషన్’ అనే పేరుతో విస్తృతంగా ఉదహరించబడిన ఒక పత్రం. వరుడి విద్యా స్థాయి పెరిగే కొద్దీ కట్నం పెరుగుతుందని, వధువు విద్యతో దీనికి “పెద్దగా సంబంధం లేదని” కనుగొంది. వివాహ మార్కెట్లో విద్య “వరుడి నాణ్యత”కు సంకేతంగా పనిచేస్తుందని ఆ పత్రం వాదిస్తోంది.
సరళంగా చెప్పాలంటే, డిగ్రీయే ఆర్థిక విలువగా మారుతుంది.కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం ఇండియన్ హ్యూమన్ డెవలప్మెంట్ సర్వే డేటాను ఉపయోగించి ప్రచురించిన మరో అధ్యయనం కూడా ఇలాంటి నిర్ధారణకే వచ్చింది. ఆ పరిశోధన ఫలితం పట్టణ భారతదేశంలో మారుతున్న వాస్తవికతను ప్రతిబింబిస్తుంది. మరోపక్క వరకట్నం అంచనాలు అమ్మాయిల విద్యపై నేరుగా ప్రభావం చూపుతాయని పరిశోధకులు హెచ్చరించారు. వరకట్నం ఆర్థికశాస్త్రంపై ఒక పత్రం, భవిష్యత్తు వివాహ ఖర్చులకు కుటుంబాలు భయపడటం వల్ల, అంచనా వేయబడిన వరకట్నం చెల్లింపులు కుమార్తెలపై పెట్టుబడి పెట్టడాన్ని నిరుత్సా హపరచవచ్చని వాదించింది.మరో మాటలో చెప్పాలంటే, వరకట్నం కేవలం వివాహాలను మా త్రమే ప్రభావితం చేయదు. ఇది చిన్నతనం నుంచే కుటుంబాలు అమ్మాయిలకు ఇచ్చే విలువను తీర్చిదిద్దగలదు.
వివాహ మార్కెట్లో
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలదే ఇప్పటికీ ఆధిపత్యం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల పట్ల భారతదేశానికి ఉన్న వ్యామోహం ఇక్కడ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ముఖ్యంగా చిన్న నగరాలు, పట్టణాలలో స్థిరమైన ప్రభుత్వ జీతానికి ఇప్పటికీ అపారమైన సామాజిక శక్తి ఉంది. ఉద్యోగాల కోతలు, ఉద్యోగ అనిశ్చితి అనేవి నిరంతర భయాలుగా ఉన్న ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఇది భద్రతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. ఆ స్థిరత్వం తరచుగా నేరుగా వివాహ బేరసారాల శక్తిగా మారుతుంది. యూపీఎస్సీ ర్యాంకు, ఎస్ఎస్సీ పోస్టింగ్, పీఎస్యూ ఉద్యోగం లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగం వంటివి వైవాహిక డిమాండ్ను నాటకీయంగా పెంచుతున్నాయి. అనేక వర్గాలలో ప్రభుత్వ ఉద్యోగి అయిన పెళ్లికొడుకును జీవితాంతం ‘సురక్షితమైన, గౌరవనీయమైన’ ఆర్థికంగా ఆధారపడదగిన వ్యక్తిగా చూస్తున్నారు. ఏదేమైనా పేద, మధ్య తరగతి తల్లిదండ్రులు మాత్రం తమ కూతుళ్లకు కట్నకానుకలు ఇచ్చి పెళ్లి చేయాలంటే తీవ్ర ఆందోళనకు గురవుతున్నారు.
